Vancouver blijft een beetje Amsterdam

De enige kliniek in Noord-Amerika waar junks onder medisch toezicht kunnen spuiten mag openblijven. Het Canadese hooggerechtshof heeft dat bepaald. Een tegenslag voor de premier.

InSite workers Kailin See (R) and Dalannah Gail-Bowen (C) wait for the Supreme Court of Canada to announce their decision on the future of the supervised drug injection clinic in Vancouver, British Columbia September 30, 2011. In a unanimous decision, the court ruled that not allowing the clinic to operate under an exemption from drug laws would be a violation of the Charter of Rights and Freedoms. REUTERS/Andy Clark (CANADA - Tags: SOCIETY HEALTH TPX IMAGES OF THE DAY) REUTERS

Jean-François Mary, een drugswerker in Montreal, is zeker van zijn zaak: in 2012 zal hij met zijn organisatie Cactus een spuitkliniek voor drugsverslaafden kunnen openen in zijn stad, een project dat lang ondenkbaar was in Noord-Amerika.

De plannen liggen klaar, zegt hij – en juridisch is de weg vrij na een uitspraak van het Canadese hooggerechtshof over een baanbrekend voorbeeld: de omstreden injectiekliniek Insite in Vancouver.

Insite, de enige legale kliniek voor verslaafden in Noord-Amerika, werd vorige week vrijdag door de rechters behoed voor sluiting door de Canadese regering van premier Stephen Harper. Na acht jaar experimentele status mag de omvangrijke injectiekliniek permanent openblijven, bepaalde het Hooggerechtshof, omdat is aangetoond dat de voorziening mensenlevens redt. Dat resultaat gaat boven de ideologische afkeer van het huidige kabinet tegen het gedogen van drugsgebruik.

Het vonnis is een „fantastische opluchting”, zegt Liz Evans, verpleegster en organisator van Insite en veteraan van de aanpak in Vancouver, de stad aan de Canadese westkust die om zijn relatief liberale drugsbeleid wel ‘Vansterdam’ wordt genoemd.

Aan de gevel van de kliniek in de Downtown Eastside, een van de ruigste drugsbuurten van het continent, is een spandoek opgehangen met de tekst „We hebben gewonnen!”

Voor het Conservatieve kabinet is de uitspraak een nederlaag. De regering beschouwt de kliniek, waar dagelijks gemiddeld 850 junks komen om veilig te gebruiken, als een aanmoediging tot het gebruik van verdovende middelen. Dat belemmert de ‘oorlog tegen drugs’, zegt zij. Niettemin zal het kabinet het hof gehoorzamen.

Daarmee is volgens waarnemers de deur geopend voor soortgelijke initiatieven in andere Canadese steden – een doorbraak voor gedoogbeleid in Noord-Amerika. „Dat de aanpak werkt is bekend, alleen of het rechtmatig was, was nog onduidelijk”, zegt Mary in Montreal. „Dat is nu opgehelderd.” Evenals Insite wil zijn organisatie nu een vrijstelling bedingen op Canadese drugswetten.

Het scenario van klinieken op meerdere plaatsen in Canada wekt afgrijzen bij drugsbestrijders in de VS, waar elke vorm van gedoogbeleid taboe is. De Vancouver-aanpak is vrij gangbaar in Europa, maar uiterst controversieel in Noord-Amerika. Amerikaanse diplomaten zetten de Canadese regering jaren onder druk om Insite op te doeken, zo bleek onlangs opnieuw uit een diplomatiek bericht dat uitlekte via Wikileaks.

Ondanks die weerstand heeft Insite standgehouden. De kliniek is in 2003 begonnen als experiment met toestemming van de vorige, liberale, regering. Junks kunnen er veilig spuiten, onder toezicht van medisch personeel – in plaats van in een steeg, met een gebruikte naald en water uit een regenplas. Doel is beperking van besmetting met ziektes als HIV en hepatitis onder de duizenden gebruikers in de buurt, en het voorkomen van dodelijke overdoses.

Dat werkt, zegt Thomas Kerr, een medisch onderzoeker bij het Centre for Excellence in HIV/Aids in de provincie British Columbia. Hij publiceerde dit voorjaar een onderzoek waaruit blijkt dat het aantal sterfgevallen aan overdoses in de Downtown Eastside in de jaren na de opening van Insite met ruim een derde is gedaald.

Het drugsbeleid van premier Harper gaat volgens Kerr „volkomen in tegen het wetenschappelijke bewijsmateriaal”, op een soortgelijke wijze als klimaatbeleid. Hij noemt de uitspraak van het Hooggerechtshof dan ook „een overwinning van gezondheidszorg en wetenschap over ideologie en onwetendheid”.

Dean Wilson, een voormalige verslaafde die Insite van 2003 tot 2009 bezocht om heroïne te spuiten, is opgetogen over het vonnis. „We wisten dat we op de goede weg waren, nu zijn we in het gelijk gesteld”, zegt hij. Wilson, die deelnam aan de rechtszaak, is sinds 2009 drugsvrij na het afkickprogramma van Insite te hebben doorlopen. „Als Insite er niet was, zou ik nog steeds gebruiken, of dood zijn.”