'Tomas Tranströmer is een ijkpunt voor alle dichters'

Zijn hoge leeftijd hielp Tomas Tranströmer bij het krijgen van de Nobelprijs voor de Literatuur, vermoedt vertaler Bernlef. „Straks kan het niet meer.”

Dertig jaar geleden kwam P.C. Hooftprijs-winnaar Bernlef voor het eerst in aanraking met het werk van Tomas Tranströmer. „Het was alsof ik deze gedichten al eens gelezen had, als in een déjà-vu.” Bernlef begon het werk van Tranströmer te vertalen en raakte met hem bevriend.

Tranströmer staat al tien jaar op de favorietenlijstjes voor de Nobelprijs. Had u zijn bekroning nog wel verwacht?

„Ik werd erdoor verrast. Zweden willen de wereld altijd vertellen wat het beste is, net als Nederlanders. Ze kijken eerst of iemand wel links genoeg is. Als je het vervolgens op moet nemen tegen een in Parijs wonende Syrische dichter in ballingschap die gedichten tegen het regime schrijft, heb je het lastig, zelfs als dat een veel minder goede dichter is. Ik had verwacht dat het dit jaar Adonis wel zou worden.”

Tranströmer is niet links?

„Tomas is wel geëngageerd, maar niet op een heel expliciete manier. Misschien heeft zijn leeftijd ook meegespeeld. Hij is tachtig, straks is hij er misschien niet meer. Dat weet de Zweedse Academie ook.”

Heeft u nog steeds een goed contact met hem?

„Sinds hij in 1990 een hersenbloeding heeft gehad kan hij eigenlijk niet meer spreken. Ik onderhoud wel contact via e-mail en ik ga eens in de zoveel tijd op bezoek bij hem en zijn vrouw. Zijn vrouw heeft een soort intuïtie voor wat Tomas vindt van de dingen die ik vertel. Zij zegt dat dan en hij maakt duidelijk of hij het ermee eens is. Op die manier hebben we toch wel een vorm van contact.”

U was dadelijk diep onder de indruk van Tranströmers werk. Kent hij uw werk ook?

„Er is wel een bundel van mij in het Zweeds vertaald en die kent hij. Maar ik durf niet te zeggen of hij dezelfde literaire verwantschap voelt. Toen ik in 1979 voor het eerst gedichten van hem las, had ik het idee dat ik die gedichten zelf had moeten schrijven. Dat was een deplorabele toestand, ik kon niet meer doen dan ze gaan vertalen. ”

Heeft het bij Tranströmer langer geduurd omdat de Zweedse Academie bang was zijn grote prijs aan een landgenoot te geven?

„De Zweden hebben ooit Per Lagerkvist de prijs gegeven, daar was enorm veel kritiek op. Tranströmer is zonder twijfel een van de vier of vijf grootste dichters van de twintigste eeuw. Dat vind ik niet alleen. Als ik op Poetry International sprak met mensen als Seamus Heaney, Derek Walcott en Joseph Brodsky – ook allemaal Nobelprijs-winnaars – dan was Tranströmer eigenlijk altijd hors concours. Ook voor grote Nederlandse dichters, of het nu Ter Balkt, Krol of Kouwenaar is, hij is voor iedereen een ijkpunt.”

    • Arjen Fortuin