Payrollen, dat ontslaat wel zo lekker

Het ministerie van Economische Zaken ontslaat duizenden ambtenaren, maar niet iedereen krijgt een riante vertrekregeling. „Ik word liever door KPN ontslagen.”

Ontslagen worden is sowieso geen pretje. Maar als Jane Kuldipsingh (42) moet kiezen, wordt ze liever ontslagen door een groot bedrijf dan door een ministerie. Het bedrijf ontslaat een stuk netter, is haar ervaring.

Kuldipsingh staat op het punt haar baan te verliezen bij Agentschap NL, onderdeel van het ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie. Vier jaar geleden werd ze ontslagen door KPN, na zeventien dienstjaren als communicatiemedewerker. „Bij KPN kreeg ik twee jaarsalarissen mee. Ik kreeg een coachings- en mobiliteitstraject. Alles werd in werking gezet om mij aan een nieuwe baan te helpen.”

Bij Agentschap NL heeft ze weinig vertrouwen in haar vertrekregeling. Ze wacht al meer dan een jaar op duidelijkheid, een sociaal plan is er nog niet, en van haar ontslagvergoeding verwacht ze weinig. Van de riante bescherming tegen ontslag, die ambtenaren met een vast contract normaal gezien genieten, merkt ze niks.

Kuldipsingh (hbo-opleiding communicatie) is nét niet een echte ambtenaar. Ze solliciteerde bij de ambtenaren van Agentschap NL, werkte sinds april 2008 met ambtenaren, voerde functioneringsgesprekken met haar ambtelijke leidinggevenden, voelde zich in alles ambtenaar, maar nu bij het ministerie 3.000 mensen moeten worden ontslagen, is duidelijk dat ze bepaald géén ambtenaar is. Net als 465 andere collega’s, die geen echte ambtenaren zijn.

Dit kan door een truc die uitzendbureaus de afgelopen jaren hebben ontdekt. Het heet payrolling, naar de Engelse term payroll, dat loonlijst betekent. Kuldipsingh is in dienst bij het payrollbedrijf CapitalP, onderdeel van uitzendbedrijf USG People.

Kuldipsingh wist dat ze niet direct bij het ministerie in dienst kwam. Ze hoopte na een paar jaar een vast contract als ambtenaar te krijgen. Het werd een vast contract als payroller.

Nu Kuldipsingh wordt ontslagen, moet CapitalP in een sociaal plan voorzien. Die ontslagprocedure is een stuk eenvoudiger dan die voor een ministerie, zegt Johan Zwemmer, advocaat bij Boekel De Nerée. Hij schrijft een proefschrift aan de Universiteit van Amsterdam, dat onder andere over payrolling gaat.

Vakbond FNV Bondgenoten is verbolgen over de gang van zaken bij Agentschap NL. De bond voerde deze week actie bij het ministerie onder het motto: „Eerst waren we collega’s, nu zijn we een flexibele schil.” Al diverse keren zijn er vragen in de Tweede Kamer gesteld over de payrollers bij Agentschap NL. De reactie vanuit het ministerie is telkens: deze mensen zijn niet bij ons in dienst.

FNV Bondgenoten eist dat er maandag aanstaande een sociaal plan ligt van CapitalP. Is dat er niet, dan gaan de ambtenaren staken. De vraag is uiteraard of het veel indruk maakt. Een paar honderd stakende ambtenaren, die hun dagen vullen met subsidies verstrekken aan het bedrijfsleven (dat doet Agentschap NL onder andere), leggen het land nou eenmaal niet plat. „De bonden spreken niet zozeer CapitalP aan, als wel het ministerie,” zegt Jos Frijters, directeur marketing en communicatie van Start People, moederbedrijf van CapitalP. „Maar juridisch gezien zijn wij toch echt de werkgever.” CapitalP komt voor maandag met een bod voor een sociaal plan.

Payrolling is het snelst groeiende onderdeel van de uitzendbranche. Het begon in het bedrijfsleven, vooral in de horeca, waar kroegbazen geen zin hebben in salarisadministratie en waar vaste contracten zeldzaam zijn. Payrolling gaf dit soort werknemers zekerheid, ze kwamen immers in vaste dienst bij het payrollbedrijf. De vakbonden sloten in 2007 een cao (collectieve arbeidsovereenkomst) met de vereniging van payrollbedrijven (39 leden). Dit in de hoop dat die cao de positie van uitzendpersoneel zou verbeteren.

Het payrollen werd echter zo’n succes dat de vakbonden FNV Bondgenoten, CNV Dienstenbond en De Unie zich in maart dit jaar geschrokken terugtrokken uit de cao. Niet alleen het bedrijfsleven bleek dol op payrollen, ook de overheid. Inmiddels werken er zo’n 1.200 payrollers bij de rijksoverheid (op een totaal van 124.000 ambtenaren). Van de 144.000 payrollwerknemers in 2009, huurde de rijksoverheid er 7.000 in, het onderwijs 3.200 en de gezondheidszorg 5.000.

Payrollen komt steeds vaker in de plaats van vast werk, zegt Mariëtte Patijn van FNV Bondgenoten. „Wij wilden de positie van flexwerkers verbeteren, maar wat we zien is dat de positie van vaste werkers verslechtert.”

Dat de rijksoverheid nu ook aan payrolling doet, is opmerkelijk, zegt Zwemmer. „Payrollen is handig voor als je mensen wil ontslaan, of als je geen zin hebt in doorbetaling bij ziekte. Payrollen is alleen maar gericht op het omzeilen van formeel werkgeverschap via een ‘papieren’ werkgever. Het is een uitwas van de vastgelopen discussie over het ontslagrecht.”

Tot nu toe zijn er weinig rechtszaken gevoerd door werknemers, die betogen dat het bedrijf waar ze werken tóch de echte werkgever is. En niet het payrollbedrijf. In de zaken die gevoerd zijn, verloor de werknemer. Payrollen is jong, en werd aanvankelijk gedoogd door de vakbonden. Nu het zo’n „knetterend succes is,” zouden werknemers best eens meer rechtszaken kunnen aanspannen. Zwemmer: „Juridisch klopt de constructie gewoon niet. De echte werkgever is niet het payrollbedrijf.” Er is sprake van een arbeidsovereenkomst als een werknemer zich ertoe verbindt tegen loon zijn arbeid ten dienste van de werkgever te stellen, onder zijn gezag. „Deze elementen gelden niet voor het payrollbedrijf, maar voor het bedrijf dat inhuurt.”

In antwoord op vragen van de PvdA-fractie in de Tweede Kamer heeft minister Henk Kamp (VVD) zich in juli neutraal uitgelaten over payrolling. Het mag volgens de flexwet, en laat rechters maar bepalen wat de grenzen van die wet zijn. Kamp heeft de Stichting van de Arbeid gevraagd met een standpunt te komen over payrolling. Pas daarna zal hij ingaan op het overheidsbeleid ten aanzien van payrollers. De Stichting, een overlegorgaan van werkgevers en werknemers, verwacht dit jaar met een standpunt te komen.