Oud en dement? Geen geld, wel plaats

Nederland vergrijst, maar de dagbehandeling voor demente ouderen puilt niet uit. Sterker, er zijn stoelen leeg. Wat is er aan de hand?

Nederland, Zeist, 14-7-2011. Foto Maarten Hartman. Foto is gemaakt voor de serie Standplaats

Door de vergrijzing neemt het aantal demente mensen gestaag toe. Als er geen geneesmiddel wordt gevonden, zijn er in 2050 naar verwachting 412.000 mensen met dementie. Eén op de 44 Nederlanders is dan dement.

Ondanks de grote en stijgende vraag heeft Sociëteit De Boulevard geen wachtlijst. Integendeel: op sommige dagen zijn er van de 21 stoelen maar negen bezet. Hier en daar sluit een dagopvang zijn deuren. Hoe kan dat?

Dat komt door de bezuinigingen op de Algemene wet bijzondere ziektekosten (AWBZ). Begin 2009 schroefde de minister van Volksgezondheid de begeleiding die werd betaald uit deze pot voor onverzekerbare zorg drastisch terug. Mensen met ‘lichte beperkingen’ komen niet meer in aanmerking, alleen nog mensen met ‘matige’ of ‘ernstige beperkingen’, die zich zonder hulp niet kunnen redden. Veel mensen raakten na herkeuring hun vergoede begeleiding kwijt. Ook mensen met dementie.

Gevolg voor Sociëteit De Boulevard, een voorziening die nu nog geheel wordt betaald uit de AWBZ: minder bezoekers, en bezoekers die gemiddeld zieker zijn.

„We krijgen veel mensen bij wie de dementie al zo vergevorderd is dat ze na een paar weken moeten worden opgenomen”, zegt coördinator Thea de Bruijn. „We worden steeds meer een doorgangsstation. Dat is jammer, opvang in een eerder stadium is beter. Dan komt een dementerende in een ritme, een regelmaat.”

Lege stoelen betekent ook verlies aan inkomsten. Met verzekeraar Agis, die de AWBZ uitvoert in de regio Utrecht, maakt zorgorganisatie Warande jaarlijks afspraken over het aantal bezoekers dat de Boulevard denkt te gaan begeleiden. Op grond daarvan keert Agis een bedrag uit per bezoeker per dagdeel. Als er minder mensen komen dan verwacht, moet Warande het verschil terugbetalen.

„Ik denk dat we dit jaar ongeveer quitte draaien”, zegt Henk Bolhuis, manager finance & control van Warande. Het teruglopende bezoekersaantal is volgens hem wel een probleem. „Op elke groep moet je personeel zetten. Als je maar anderhalve groep hebt, kom je slecht uit. Naarmate je minder capaciteit hebt, krijg je ook minder huisvesting vergoed.”

Maar de organisatie zal de dagbehandeling niet snel sluiten. „Je moet het ook strategisch bekijken. Mogelijk is de organisatie bereid er beperkt verlies op te draaien omdat het een belangrijke voorziening is. En omdat het een voorportaal is voor mensen die eventueel later worden opgenomen in een van onze wooncentra.”

Vanaf 2013 mogen dagbesteding en begeleiding, ook van dementerenden, helemaal niet meer uit de AWBZ betaald worden. Dat heeft het kabinet-Rutte bepaald. Gemeenten moeten het overnemen. Voor Sociëteit De Boulevard betekent dat een nieuwe financier – Warande is al met de gemeente Zeist in gesprek.

Alleen de behandeling die De Boulevard biedt, blijft in de AWBZ, zegt accountmanager Karin Boudewijns van zorgverzekeraar Agis. „Dat is bijvoorbeeld een specialist ouderenzorg of psycholoog die invliegt om te kijken naar complexe vraagstukken. Niet meer dan een paar uur per week.”

Nog niet alle gemeenten staan te trappelen om deze taak over te nemen van het rijk. „Gemeenten zijn zich aan het oriënteren”, zegt Karin Boudewijns. „Ze maken een beetje pas op de plaats. Ik denk wel dat je deze voorzieningen weer meer gaat terugzien. Misschien niet betaald uit de AWBZ, maar door gemeenten en uitgevoerd door welzijnsinstellingen. Aan dit type voorziening, ook gericht op verlichting voor mantelzorgers, zal de komende jaren echt veel behoefte zijn.”

Een paradox tot slot: ondanks de teruglopende vraag overweegt Sociëteit De Boulevard volgend jaar de openingstijden te verruimen.

„Agis wil dat graag”, zegt Henk Bolhuis. „Het kan ons een hoger tarief opleveren.”

Karin Boudewijns van Agis: „Er hebben minder mensen recht op dagbehandeling dan voorheen, maar voor de mensen die er nog wel recht op hebben willen we meer keuzemogelijkheden: ook eens opvang ’s avonds of in het weekend. Cliëntenorganisaties vragen daar ook om. Als zorgaanbieders daarin voorzien, krijgen ze van ons een hoger tarief.”

En dat maakt de AWBZ dan weer duurder? Boudewijns: „Nee, wij moeten dat allemaal betalen uit een vooraf vastgesteld regiobudget dat we krijgen van de overheid. Maar je kunt het geld anders verdelen. Grote instellingen krijgen van ons minder geld voor overhead dan kleinere. Met het geld dat overblijft, kunnen we zo’n hoger tarief betalen.”

Joke Mat