Napoleon is na een eeuw wel weer om aan te zien

Een eeuw lang werd het te groot en te genant bevonden om op te hangen, maar nu kan het schilderij De Intocht van Napoleon te Amsterdam wel weer. Vanaf zondag is het, nog tamelijk gehavend, te zien in het Amsterdam Museum.

Exact tweehonderd jaar na de gebeurtenis die erop staat afgebeeld, is vanaf zondag een van de grootste schilderijen in het bezit van de stad Amsterdam weer te zien. De Intocht van Napoleon te Amsterdam (vier bij zes meter) in 1811 werd geschilderd door de Antwerpenaar Matthieu van Bree, in opdracht van keizer Napoleon zelf en op kosten van de stad Amsterdam. Het werd onthuld op 15 augustus 1813, de verjaardag van Napoleon, luttele weken voordat hij naar Elba werd verbannen en een Nederlands driemanschap het koningschap over een nieuwe Nederlandse staat aanbood aan Willem VI, de latere koning Willem I.

Vanaf dit weekeinde hangt het doek in het Amsterdam Museum (voorheen Amsterdams Historisch), een beetje gehavend doordat het meer dan een eeuw was weggestopt in kelders. Een experiment met ‘crowdfunding’ moet zorgen voor de restauratie van het doek dat laat zien hoe de burgerlijke en militaire autoriteiten van Amsterdam Napoleon in 1811 verwelkomen bij een grenspaal in de Watergraafsmeer. Zij bieden de soeverein, gezeten op zijn geliefde schimmel Marengo, de sleutels van de stad aan.

Nederland maakte sinds 1810 deel uit van het Franse Keizerrijk. Het Amsterdam van 1811 was geen welvarende stad: de plaatselijke economie dreef op de zeevaart en die lag al sinds 1806 voor een groot deel stil door Napoleons maritieme blokkade van Engeland, het zogenoemde Continentaal Stelsel. Er was bij het bezoek van de keizer enige vrees voor verstoring van de orde: notabelen moesten vlaggen, maar het plaatsen van bloempotten in de ramen was verboden. Toch is de eerbied van de stadsbestuurders op het schilderij – van ieder van hen is de naam bekend – vermoedelijk geenszins gespeeld. Burgemeester Van Brienen is katholiek en andere bestuurders doopsgezind – allemaal niet-calvinistische groepen die vóór 1795, toen Franse troepen een eind hadden gemaakt aan de Republiek, buiten het stadsbestuur werden gehouden en hun gelijkberechtiging associëren met de Franse beginselen.

Napoleon bracht de nacht door in het Paleis op de Dam. Amsterdam had het voormalige zeventiende-eeuwse stadhuis in 1808 als paleis weggegeven aan de broer van de keizer, Lodewijk Napoleon, die van 1806 tot 1810 over het Koninkrijk Holland had geregeerd. Het schilderij hing vanaf 1813 in het gemeentehuis aan de Oudezijds Voorburgwal, thans hotel The Grand. Maar tegen het eind van de eeuw werd het daar weggehaald. Het was wel erg groot en dominant en bovendien kreeg ook in Amsterdam, traditioneel de minst Oranje-gezinde stad van Nederland, een nationalistische ideologie de overhand waarbij de getoonde aanhankelijkheid aan het hoofd van een vreemde mogendheid een beetje genant wordt gevonden. Het schilderij verdween naar het in 1885 geopende Rijksmuseum en werd daar in 1891 van de wand gehaald.

Anno 2011 is die gêne overwonnen. De Intocht van Napoleon maakt, aldus conservator Kees Zandvliet, deel uit van een nieuwe opstelling in het Amsterdam Museum die ‘Amsterdam DNA’ heet en waarin, naast de Franse tijd, de Opstand tegen Spanje en de Tweede Wereldoorlog centraal staan. Het schilderij is voor 20.000 euro al van oude vernislagen ontdaan en opnieuw op een frame gespannen. Voor fase twee van de restauratie – het retoucheren van de vele scheurtjes en andere beschadigingen – zoekt het museum door middel van crowdfunding 30.350 euro. Er is een prijslijst: vijf bijdragen van 250 euro maken het bijwerken van Napoleon mogelijk, 25 bijdragen van 20 euro de restauratie van Marengo. Op elke afgebeelde hoogwaardigheidsbekleder kan worden ingetekend, tegen variërende tarieven. „De mensen mogen best weten dat het behoud van erfgoed geld kost”, meent Zandvliet. En de gevolgde methode past natuurlijk helemaal in het nieuwe cultuurbeleid waarbij niet alles op subsidie wordt geschoven.

Raymond van den Boogaard

Inl.: www.amsterdammuseum.nl