Na vijftien jaar weer een Nobel-dichter

Tomas Tranströmer nam zijn kansen op de Nobelprijs eigenlijk nooit serieus, zei zijn vrouw gisteren. De reputatie van de dichter is onomstreden.

Het gejuich was luid en langdurig toen de secretaris van de Zweedse Academie de eerste Zweedse winnaar van de Nobelprijs voor Literatuur in 27 jaar aankondigde, zoals altijd eerst in het Zweeds. Peter Englund was speciaal twee minuten vóór het aangekondigde tijdstip naar buiten gekomen, zodat het applaus kon wegsterven voor hij de rest van de wereld in het Engels vertelde dat Tomas Tranströmer de 108ste Nobelprijswinnaar is „omdat hij ons door zijn compacte, transparante beelden een nieuwe toegang tot de werkelijkheid geeft”.

Tranströmer is al jaren een van de usual suspects voor de onderscheiding, maar de bookmakers verwachtten dat hij het zou afleggen tegen de Syrische dichter Adonis. Mogelijk zijn diens kansen op de 1,1 miljoen euro grote prijs bij de politiek gevoelige Zweedse academie geslonken door zijn zuinige opstelling ten opzichte van de Arabische Lente.

Tranströmer is de eerste Zweedse winnaar sinds in 1974 Eyvind Johnson en Harry Martinson werden bekroond – en er een storm van kritiek losbarstte. Dat zal bij Tranströmer niet gebeuren: de dichter staat internationaal al jaren in hoog aanzien, zijn werk is in vijftig talen vertaald.

Tranströmer werd op 15 april 1931 geboren in Stockholm, en werkte als psycholoog, onder meer in jeugdgevangenissen. In 1954 debuteerde hij met de bundel 17 dikter. Er volgde een tiental bundels, tot Tranströmer in 1990 werd getroffen door een hersenbloeding en amper nog kon spreken. Hij leerde zichzelf wel pianospelen met één hand en publiceerde met hulp van zijn vrouw nog enkele gedichten.

Op een persconferentie gisteren in Stockholm zei Tranströmer zich „heel goed” te voelen. Zijn echtgenote zei dat ze gehoopt hadden op een bekroning voor een dichter, de eerste na Wyslawa Szymborska in 1996, maar totaal verrast waren. „We zaten als alle gepensioneerde literatuurliefhebbers voor de televisie naar de bekendmaking te kijken.” Tranströmer had zijn nominatie volgens haar nooit helemaal serieus genomen.

In Nederland werd zijn hele dichtwerk vertaald door Bernlef. Tranströmer is vaak in Nederland geweest. Zo was hij in 1975, 1992 en 2002 op Poetry International. De Bezige Bij hoopt dat volgende week een herdruk van de verzamelbundel De herinneringen zien mij klaar is.

Bijlage Boeken: Dommelen voorde waarheid