Moreel appèl op onwillige arts

Artsenvereniging KNMG heeft een nieuwe richtlijn voor euthanasie opgesteld. Er wordt een moreel appèl gedaan op weigerende artsen. De oppositie vindt een appèl nog niet genoeg.

De euthanasiewet moet beter. Dat vinden artsen en dat vinden oppositiepartijen in de Kamer.

Euthanasie is strafbaar, tenzij er sprake is van uitzichtloos en ondraaglijk lijden. Maar iemand kan toch aan alle zorgvuldigheidscriteria voldoen en uiteindelijk bij de arts, op het laatste moment, op verzet stuiten. Dan heeft die persoon een probleem.

Artsenorganisatie KNMG doet in een nieuwe richtlijn een appèl op artsen met principiële bezwaren tegen euthanasie. Zij zouden de morele plicht hebben hun patiënt door te verwijzen naar een collega zonder gewetensbezwaren. En de KNMG wil het twijfelende dokters makkelijker maken hulp bij zelfdoding te verlenen. Patiënten die niet aan een terminale ziekte lijden, kunnen in aanmerking komen voor euthanasie.

Een deel van de Kamer vindt de voorstellen nog niet ver genoeg gaan. D66 bereidt daarom met GroenLinks een wetsvoorstel voor, dat een wettelijke verwijsplicht regelt voor artsen die principieel tegen euthanasie zijn.

„Het gaat om een vervolmaking van de euthanasiewet”, zegt Kamerlid Pia Dijkstra (D66). Ze verwijst naar onderzoek, waaruit blijkt dat artsen de helft van de euthanasieverzoeken niet uitvoeren; 17 procent van de artsen vanwege gewetensbezwaren en 18 procent vanwege twijfels over de ondraaglijkheid van het lijden.

Dijkstra: „Het blijkt nog steeds dat patiënten tevergeefs een beroep doen op een groot aantal artsen. Als puntje bij paaltje komt, haken veel dokters af.” Artsen zouden hun bezwaren moeten motiveren en op moeten schrijven, zodat patiënten beter weten waar zij aan toe zijn. Zij zouden die bezwaren ook moeten bespreken met nieuwe patiënten en met mensen die een slechte diagnose krijgen, iets wat ze nu te vaak achterwege laten. Zo kan volgens D66 worden voorkomen dat patiënten zich op het laatste moment in de steek gelaten voelen.

Een verwijsplicht voor artsen betekent volgens de partij niet dat een collega-arts de hulp bij zelfdoding per se wél moet bieden. Als de patiënt niet voldoet aan de zorgvuldigheidscriteria, zal hij ook bij deze arts niet in aanmerking komen voor euthanasie, legt Dijkstra uit.

D66 wil de ongelijkheid in de behandeling van euthanasieverzoeken voorkomen. „Het is nu tamelijk bitter dat mensen vaak in de kou blijven staan omdat ze met een onwillige arts te maken krijgen, die weinig moeite doet om te voldoen aan zijn zorgplicht.” Een arts die zijn verwijsplicht niet nakomt, zou zich voor de tuchtrechter moeten verdedigen.

De artsenfederatie KNMG heeft in de nieuwe richtlijn, die vorige maand werd gepresenteerd, bewust geen verwijsplicht opgenomen. „Dat kan niet”, zegt Lode Wigersma van de KNMG, „want euthanasie is geen recht”. Bovendien zal zo’n plicht volgens hem ook geen effect hebben, omdat het onmogelijk is toe te zien op naleving ervan. De morele plicht die artsen hebben om patiënten door te verwijzen vindt de KNMG niet vrijblijvend. Wigersma: „Artsen met bezwaren moeten een heel goed verhaal hebben, als zij dat niet doen.”

De PvdA steunt het idee van D66 en GroenLinks. „Het is hartstikke belangrijk dat mensen die de moeilijke afweging hebben gemaakt, ook geholpen worden door een arts”, zegt PvdA-Kamerlid Jetta Klijnsma.

Het CDA heeft grote bedenkingen. „Wij lopen hier niet warm voor. Het is goed als artsen patiënten vaker doorverwijzen, maar wij zijn terughoudend met een wettelijke verplichting, zegt Kamerlid Margreeth Smilde.

Cruciaal zal de stem van de liberalen zijn. In het verleden heeft Anouchka van Miltenburg (VVD) ook voor een verwijsplicht gepleit, maar nu verwerpt ze die. „Zelfregulering van artsen is het beste. De richtlijn van de KNMG met daarin een morele verantwoordelijkheid, maakt een wettelijke plicht overbodig”, zegt zij over haar gewijzigde standpunt. De VVD wijst nu ook op de nadelen. „Bij een verwijsplicht krijgen artsen te maken met patiënten die collega’s over de schutting hebben gegooid. Artsen zullen dan helemaal geen euthanasie meer willen uitvoeren. Zij willen niet het afvalputje van collega’s met gewetensbezwaren worden.”

D66 en PvdA hekelen de draai van de VVD. „We kennen de VVD niet als een partij van het moreel appèl, maar als partij die iets in de wet regelt of niet. Blijkbaar wil de VVD hier nu, vast onder druk van gedoogpartner SGP, van afwijken”, zegt Dijkstra.

Van Miltenburg verwerpt dat de VVD in de tang van de gedoogpartners zit. „Ik kom op voor patiënten, maar ook voor artsen die de ruimte moeten hebben euthanasie te weigeren. Dat heeft niets met de SGP te maken.”

    • Antoinette Reerink