Een huwelijk als een onbewoonbaar verklaarde woning

Renate Dorrestein: De stiefmoeder. Podium, 222 blz. € 17,50

Het lijkt wel of Renate Dorrestein er een sport van maakt om aan de hand van steeds onbenulliger personages toch uitstekend leesbare en spannende boeken te maken. Met de aangename leesbaarheid zit het in De stiefmoeder wel goed, maar echt spannend wil het verhaal over een volgevreten naaldkunstenares (‘quiltster’), haar sullige man en puberende stiefdochter niet worden. Qua thematiek en gelikte stijl doet deze nieuwe Dorrestein denken aan Het diner en Zomerhuis met zwembad van Herman Koch. Maar het is een ‘extra light’ versie daarvan, omdat er bij Dorresteins personages geen greintje kwaad zit.

Het verhaal wordt achtereenvolgens verteld uit het perspectief van de 40-jarige stiefmoeder Claire, haar man Axel, een makelaar van 52, en diens 16-jarige dochter Josefien. Claire wil geen kinderen van zichzelf. In haar hart koestert ze een diepe minachting voor haar stiefdochter, die ze omschrijft als iemand ‘die nog nooit in haar leven iets heeft weten af te maken, die zelfs voor haar brommerrijbewijs is gezakt en van wie blijkbaar niemand vindt dat ze iets verschuldigd is aan degene die al twaalf jaar met haar vader is getrouwd.’ Zo’n vrouw dus. Als ze een paar dagen in Engeland verblijft, koopt ze een foeilelijk cadeautje voor Josefien, niet om het kind blij te maken, maar om haar man, met wie ze ruzie heeft, mild te stemmen. Het komt erop neer dat ze jaloers is op Josefien omdat ze meent dat haar man zijn dochter voorrang geeft.

Axel, een ietwat beperkte man maar zorgzame vader, is van mening dat mensen die zich niet wensen voort te planten, zoals zijn eigen vrouw, abnormaal zijn. Uit het tweede deel van het boek waarin Axel zijn kant van het verhaal (en van de ruzie tussen hem en Claire) laat zien, blijkt dat zijn vrouw geen geheimen voor hem mag hebben, maar hij wel voor haar. Het ergste wat een vrouw in zijn ogen kan doen is abortus laten plegen en uitgerekend daar verdenkt hij zijn echtgenote van. ‘Geen kinderen willen is één ding, ze laten weghalen is van een geheel andere orde. In het laatste geval heeft je man ook nog wat in de melk te brokkelen.’ Alleen al de verdenking van abortus verandert zijn voorheen gelukkige huwelijk met Claire in ‘een onbewoonbaar verklaarde woning.’ Rare beeldspraak, maar de man is nu eenmaal makelaar.

De ergste belediging van Axel is de opmerking: ‘Je had er beter niet kunnen zijn, jij.’ Met andere woorden: hadden ze jou als foetus ook maar laten wegmaken. Claire is daar zo kapot van dat ze alleen, en niet zoals gepland met zijn tweeën, naar het Britse Whitby vertrekt. Whitby is de kustplaats waar in Bram Stokers beroemde roman uit 1897 graaf Dracula aan wal komt. En dus belandt Claire, die zichzelf een ‘magisch denker’ vindt, uitgerekend daar in de armen van een als vampier verklede middenstander.

Ten slotte komt de 16-jarige (stief)dochter Josefien in beeld. Zij blijkt de sympathiekste van het drietal, ondanks haar venijnige jaloezie op twee halfzusjes die bij haar moeder wonen en haar gebrek aan waardering voor haar bemoeial van een stiefmoeder. Van magisch denken of hysterisch gedoe over voortplanting heeft Josefien geen last. Ze wil gewoon met rust gelaten worden.

Veel meer dan een geroutineerd, bij vlagen wervelend verteld maar saai verhaal over een stomvervelend gezinnetje is De stiefmoeder hiermee niet. Via Claires reis naar Whitby probeert Dorrestein nogal opzichtig een extra dimensie aan de roman toe te voegen. Bram Stokers gothic novel wordt immers beschouwd als een verhaal over de worsteling tussen traditie en moderniteit en zo zou je het conflict tussen de moderne, onafhankelijke kunstenares die Claire voorgeeft te zijn en haar hopeloos ouderwetse man, voor wie voortplanting zijn reden van bestaan is, kunnen duiden. Iets boeienders kan ik in deze bloedeloze zedenschets in elk geval niet ontdekken.