De vrouw van de zwaarste lasten

Voor Leymah Roberta Gbowee is de Nobelprijs voor de Vrede niet haar eerste prijs. Ze kreeg wereldwijde erkenning na het verschijnen van de Amerikaanse documentaire Pray the Devil Back to Hell in 2008, waarin haar rol in het vrouwenprotest tegen de oorlog in Liberia centraal stond. Daarvoor stond ze vaak in de schaduw van Ellen Johnson-Sirleaf. Maar zonder Gbowee was Johnson in 2003 waarschijnlijk nooit de eerste vrouwelijke president op het Afrikaanse continent geworden.

Gbowee groeide op in het binnenland van Liberia. Op 17-jarige leeftijd verhuisde ze naar hoofdstad Monrovia, waar op dat moment rebellen vochten om de macht. Naar eigen zeggen groeide ze daar „in een paar uur” op van een kind tot een volwassene. Van plannen om verder te studeren kwam niet veel terecht. Ze liet zich omscholen tot traumabehandelaar en hielp gedemobiliseerde kindsoldaten die hadden gevochten voor president Charles Taylor.

Vrouwen konden in de waanzinnige machostrijd tussen de zwaar bewapende en vaak gedrogeerde jongemannen in dit deel van Afrika niet stil blijven zitten, concludeerde ze. „Het zijn vrouwen die de zwaarste lasten dragen. Wij zijn het ook die samenlevingen grootbrengen”, zei ze later in een interview. Namens de Women of Liberia Mass Action for Peace, een mede door haar groot gemaakte vredesbeweging, mobiliseerde ze in 2002 een groep vrouwen voor vreedzaam protest. Ze slaagde erin christelijke en islamitische vrouwen samen te brengen.

De vrouwen eisten van Taylor dat hij naar Ghana zou gaan voor vredesonderhandelingen met de rebellen. In witte T-shirts hielden de vrouwen sit-ins en gebedsbijeenkomsten in Monrovia om hun eisen kracht bij te zetten. Taylor bezweek voor de druk, maar de vredesbesprekingen in Ghana leidden aanvankelijk nergens toe. De vrouwen reisden met hem mee en eisten een serieuze inzet van de president.

In 2006 hielpen de inmiddels ongeveer 3.000 vrouwen van Gbowee Ellen Johnson-Sirleaf in het zadel. Gbowee zelf probeert sindsdien met haar Women in Peacebuilding Network het voorbeeld van Liberia op andere conflictlanden over te brengen.

Peter Vermaas