De regering wil maar niet hervormen...

Lagere overdrachtsbelasting lijkt de huizenmarkt niet te helpen.

De woningmarkt moet worden hervormd, maar het kabinet wil er niks van weten.

WFA03:HUIZENPRIJZEN IN APRIL WEER GEDAALD:BREDA;20MEI2011 ***ARCHIEFFOTO 08NOV2002*** De prijzen van koopwoningen zijn in april opnieuw gedaald ten opzichte van een jaar eerder. De daling was met 2,1 procent een stuk groter dan in maart, blijkt vrijdag uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en het Kadaster. WFA/evda/str.Erald van der Aa WFA WFA

Verspeelt het kabinet 1,2 miljard euro? Het lijkt erop. De tijdelijke verlaging van de overdrachtsbelasting leidde alleen in juli, direct na de invoering, tot 15 procent meer woningverkopen in vergelijking met vorig jaar. Maar die stijging heeft zich in de rest van de zomer niet doorgezet.

Dat blijkt uit de nieuwe kwartaalcijfers die de Nederlandse Vereniging voor Makelaars (NVM) gisteren bekendmaakte. Het is tot nu toe de beste graadmeter voor het effect van de eenjarige verlaging van de overdrachtsbelasting (van 6 naar 2 procent), de ‘verhuisboete’ op de aankoop van een woning.

Als branchevereniging ziet de NVM ook in de zwartste kwartalen altijd lichtpuntjes. „Zonder deze broodnodige maatregel was de markt verder in mineur geraakt”, aldus NVM-voorzitter Ger Hukker. Maar de verlaging heeft de woningmarkt niet op gang gebracht, zoals minister Piet Hein Donner (Binnenlandse Zaken, CDA) beoogde.

Behalve het aanhoudende slechte economische wereldnieuws is de maatregel van Donner waarschijnlijk gefnuikt door het kabinet zelf. Een maand na de verlaging van de overdrachtsbelasting zijn de hypotheeknormen aangescherpt om kopers te beschermen tegen te hoge hypotheekleningen. De keerzijde is dat het voor kopers lastiger is geworden om geld te lenen.

De kwartaalcijfers van de NVM verhogen de druk op het kabinet om de woningmarkt écht te hervormen. Onafhankelijke deskundigen roepen al langer om een „integrale aanpak”. De sector sluit zich daar meer en meer bij aan.

Ook de oppositie in de Tweede Kamer wil hervormen. Zoals: steun voor starters, meer huurwoningen in de vrije sector als alternatief voor koophuizen, lagere grondprijzen, minder bouwregels, volledige afschaffing van de overdrachtsbelasting en beperking van de hypotheekrenteaftrek.

Maar het kabinet heeft de druk van buiten tot nu toe weerstaan. De gevoeligste hervorming, de afschaffing van de hypotheekrenteaftrek, blijft voor VVD en CDA taboe. Het veiligstellen van die aftrek was een belangrijke verkiezingsbelofte van VVD, CDA en PVV. Daarop zullen zij niet snel terugkomen. Minister Donner heeft in debatten vaker gezegd „geen verstandige argumenten” vóór afschaffing te horen. De hypotheekrenteaftrek geeft kopers juist vertrouwen in de woningmarkt, stelt hij.

En dus was de teleurstelling groot toen verlaging van de overdrachtsbelasting de enige nieuwe maatregel bleek in de langverwachte woonvisie van het kabinet, die Donner in juli presenteerde.

Voorzitter Marc Calon van woningcorporatiekoepel Aedes vergeleek de kabinetsvisie vorige week tijdens een gesprek met Kamerleden met „een plas tegen de wind in”. Calon zei: „Het geeft een kortstondig gevoel van opluchting en warmte, maar na een tijdje wordt het koud en gaat het stinken.” Volgende week bespreekt de Kamer de visie.

Over het hele kwartaal hebben NVM-makelaars 4 procent meer woningen verkocht dan vorig jaar. Maar de huizenprijzen zijn sinds het hoogtepunt van 2008 bijna onafgebroken gedaald, meldde het Centraal Bureau voor de Statistiek deze week. De prijzen zijn gemiddeld 8,5 procent lager dan drie jaar eerder. „Het aantal getekende hypotheekoffertes ligt gemiddeld 15 tot 20 procent lager dan vorig jaar”, zegt bestuurslid Piet van Schijndel van de Rabobank, de grootste hypotheekverstrekker.

Op 1 januari 2012 volgen nog meer negatieve prikkels. Als de Tweede Kamer niet ingrijpt, wordt de tijdelijke verruiming van de Nationale Hypotheek Garantie tot woningen van 350.000 euro teruggedraaid. Verder zal het Nibud de maximale hypotheeklening verder aanscherpen bij het berekenen van de jaarlijkse ‘woonlastencapaciteit’, omdat de koopkracht is gedaald. Door alle ontwikkelingen samen kunnen kopers gemiddeld 7 procent minder hypotheek krijgen, rekende hoogleraar woningmarkt Peter Boelhouwer van de TU Delft uit. En daar zit juist niemand op te wachten.

Conclusie: ingrijpende hervorming van de woningmarkt lijkt onontkoombaar. Niet nu middenin de crisis, maar bijvoorbeeld vanaf 2016. Dat vindt, op het kabinet en gedoogpartner PVV na, bijna iedereen.

De Rabobank presenteerde in juni een A4’tje met tien punten om tot een nationaal akkoord te komen. Het EIB, de denktank voor Bouwend Nederland, kwam dezelfde ochtend met een woningmarktanalyse. De Sociaal-Economische Raad, het Centraal Planbureau, Vereniging Eigen Huis: iedereen wil actie.

NVM-voorzitter Ger Hukker zei begin dit jaar dat de woningmarkt een „afgereden auto” is. „Huiseigenaren hebben liever dat die grondig wordt opgeknapt dan dat die ineens tot stilstand komt.”

Tekenend is de recente ommezwaai van emeritus hoogleraar volkshuisvesting Hugo Priemus, die altijd tegen grote hervorming van de kwetsbare woningmarkt was. „Maar de woningmarkt is nu zo diep gezonken, laten we morgen beginnen”, zei hij vorige week in de Kamer.

Uiteindelijk, zegt PvdA-Kamerlid Jacques Monasch, zou de economische crisis het vliegwiel kunnen zijn. „Als je weer 5 miljard moet bezuinigen als kabinet, dan ontkom je er niet meer aan iets aan de hypotheekrenteaftrek te doen.”