Dat wordt nachtwerk voor crisismanagers

n het rijke aanbod van afkortingen in de financiële wereld is TGIF vandaag het meest toepasselijk. Thank God It’s Friday.

Deze week gaat voorbij zonder dat een cruciale Europese bank op de fles is gegaan. Bij het schrijven van die zin is het vrijdag, iets na twaalven. Alles is nog mogelijk. Een van de eerste grensoverschrijdende bankdebacles was die van de Duitse Herstatt in 1974. De Duitse toezichthouders sloten de bank na mislukte valutaspeculaties, maar niemand informeerde de Amerikaanse controleurs. Herstatt in New York werkte door en handelaren gingen nog verplichtingen aan namens hun failliete werkgever. Dat kan niet meer. Nieuwe regels.

Nu bungelt de Frans-Belgische bank Dexia. De tweede Europese bankencrisis (de eerste was in 2008) is in een kritieke fase terechtgekomen. Het tijdstip van de reddingpogingen voor Dexia illustreert een onrustbarend verlies aan regie, om te beginnen bij de top van de bank zelf. Wie op maandagavond al spoedoverleg moet voeren, zoals Dexia, heeft zijn bedrijfsvoering en interne controle uit de hand laten open.

Een van de eisen die je aan bankbestuurders en -commissarissen moet stellen, al wordt dat nooit expliciet uitgesproken, is dat zij genoeg fantasie en stamina hebben om de doodsnood te rekken tot vrijdagmiddag. Daarna hebben zij twee dagen. Deus ex machina. Maandag gaat de markt weer open.

Sla de recente reddingsacties in 2008 er maar op na. De eerste redding van Fortis? Zondagavond. Idem ING. Zo ging het ook bij Ierse banken en de Duitse Hypo Real Estate. De finale redding van Fortis en ABN Amro kon op vrijdagavond al aangekondigd worden.

Het echec van Dexia geeft aan hoe overrompelend het vertrouwensverlies is bij klanten die geld aan een bank toevertrouwen. De spanning stijgt. Welke bank heeft genoeg spaargeld, welke bank is solvabel? Twijfel voedt wantrouwen. Voordat een bank het beseft is het vertrouwen passé. Eerst in de achterkamertjes, dan ook publiek.

Twee achterkamertjes zijn nu cruciaal. Eerst de kamertjes waar de grote bedragen worden overgeboekt. Tussen banken onderling en tussen bedrijven met miljoenen kasgeld en de banken waar zij dat geld stallen. Vrijwel elke probleembank is te herkennen aan een plotseling geldtekort. Dat is voor u en mij onzichtbaar, maar de Europese Centrale Bank en nationale centrale banken weten precies wie paria is. Zij hebben voorkennis. Zij weten het omdat de gewantrouwde banken bij hen aankloppen voor kortlopende financiering van onbeperkte omvang (mits de banken adequaat onderpand kunnen bieden als garantie voor terugbetaling). De ECB hees gisteren de rode vlag met de verlenging van de looptijd van deze financieringen van 3 tot 12 maanden.

Het tweede achterkamertje is dat van de boekhouders. De bankbalansen per eind derde kwartaal worden nu opgemaakt. Vandaar de winstwaarschuwing van Deutsche Bank afgelopen week. Ook al doen de externe accountants geen formele controle op de kwartaalcijfers, de banken weten dat de accountants onder druk van hun eigen controleurs strenger zijn dan ooit. En zoals elke maand moeten de gedetailleerde cijfers over september over een week naar de toezichthouders. Vluchten voor de realiteit van substantiële verliezen op Zuideuropese staatsobligaties kan niet meer. Dat wordt nachtwerk voor financiële en politieke crisismanagers. Niet in het weekeinde, maar ook door de week.

menno tamminga