Bergbeklimmersbloed bevat meer stikstofoxide

Bergklimmers die lijden onder zuurstoftekort op grote hoogte produceren stikstofoxide (NO) in hun bloedvaten en cellen. Daardoor verbetert de doorbloeding in de kleinste bloedvaatjes en gaan hun lichaamscellen efficiënter met zuurstof om. De extra NO-productie is een nieuw acclimatiseringsmechanisme voor grote hoogten, waar weinig zuurstofdruk is.

Dat schreven Britse onderzoekers gisteren in Scientific Reports. In 2007 beklommen zij in het kader van het zogeheten Caudwell Xtreme Everest-project de hoogste berg ter wereld, de Mount Everest. Tijdens de klim, die ruim tien dagen in beslag nam, registreerden ze hartslag, bloeddruk en ademhaling en tapten ze regelmatig bloed af voor latere analyse. De onderzoekers waren hun eigen proefpersonen. Sommigen haalden de top op 8.848 meter. Niet eerder is er zo’n groot onderzoek naar de fysiologie van bergklimmers gedaan.

En het onderzoek bevestigde het bestaan van de bekende aanpassingsmechanismen. Op ijle lucht reageerde het lichaam van de klimmers met een verhoogde hartslag, snellere ademhaling en een extra aanmaak van rode bloedlichaampjes.

Uit de analyse van het bloedplasma bleek dat de concentraties nitraat en nitriet in het bloed van de klimmers boven de 1.300 meter blijvend was toegenomen, een indicatie van een verhoogde NO-productie.

Het was precies het omgekeerde van wat fysiologen vooraf verwacht hadden. Het enzym dat NO produceert werkt namelijk minder goed naarmate er minder zuurstof beschikbaar is, en het stopt met werken als er veel zogeheten zuurstofradicalen in het lichaam zijn, die juist ontstaan bij zuurstoftekort. Maar er blijkt een alternatieve productieroute bestaan, waarin nitraat en nitriet worden omgezet in NO. Deze reactie wordt juist geremd door zuurstof.

De Britten schrijven dat hun onderzoek toepassingen kan krijgen voor ernstig zieke mensen die ook aan een zuurstoftekort lijden, zoals long- en hartpatiënten of patiënten met bloedarmoede. Toedienen van extra zuurstof helpt bij hen soms niet of veroorzaakt schade. Door de NO-productie met medicijnen te verhogen, kan hun lichaam zich wellicht beter aanpassen aan zuurstofarme omstandigheden.