Violisten, blazers en George Michael

George Michael zou het nooit meer doen, zwoer hij drie jaar geleden. Toch treedt hij weer op. Deze keer met een compleet Pools en Tsjechisch symfonieorkest.

The pop duo Wham! performs in Peking before a capacity audience of Chinese and foreign fans, April 7, 1985. Singers George Michael, left, and Andrew Ridgeley, had youthful fans on their feet despite police warnings to sit down. (AP Photo/Neal Ulevich) ASSOCIATED PRESS

Achter de metershoge draperieën schuilt een orkest. Hun contouren schijnen door de rode stof heen. Dan zetten violen en cello’s in en golft melancholie door het kale sportpaleis. Een enkel gitaarakkoord klinkt. Een stem. Nu staat het publiek juichend op. Maar George Michael laat zich nog niet zien. Pas na tweeënhalve minuut gaan de draperieën open. Daar staat hij dan, in zwart maatpak, zwarte stropdas, zwarte zonnebril. Op het scherm achter hem ontvouwt zich een rood hologram in rap tempo, als een uitbottende boom in een versnelde natuurfilm.

Dat George Michael op het podium staat, is opmerkelijk. Drie jaar geleden zwoer de Britse superster nooit meer te zullen optreden. Hij wilde, zo zei hij, op zijn hoogtepunt stoppen. Die opmerking deed de wenkbrauwen fronsen. Immers, Michael had zijn hoogtepunt al lang achter zich. Dertig jaar geleden, van 1982 tot 1986, veroverde hij de wereld met de hedonistische pop van Wham!; in de jaren daarna maakte hij naam als soloartiest en schreef hij twee ‘klassieke’ albums, Faith en Older.

Zijn inspanningen bleven niet onopgemerkt: naar verluidt verkocht Michael meer dan 100 miljoen albums – alleen al van Faith werden 25 miljoen exemplaren verkocht. Hij schreef een kerstklassieker op zijn naam, Last Christmas, en stond zeven keer op nummer 1 in Engeland, en acht keer in Amerika. Hij won drie Brit Awards en twee Grammy’s. En in de lijst van honderd meest invloedrijke muzikanten zette het Amerikaanse blad Billboard hem op de veertigste plaats.

Toch maakten verkoopcijfers en statistieken niet de meeste indruk. Michael imponeert vooral met zijn stem. Zijn fluwelen stem is donker en doet denken aan de zwarte soulzangers van weleer. Hij smacht in melancholische ballads en sprankelt in witte funk. Het ene moment klinkt hij machtig en krachtig, het andere moment is zijn stem klein en intiem. Zo zong hij in een Unplugged-sessie van muziekzender MTV ooit prachtig ingetogen versies van de Wham!-klassieker Everything she wants en zijn solohit Fast Love.

Michael maakte ook naam met spraakmakende videoclips. Zelfs de grootste cynicus ging om na het zien van zijn clip bij Outside, waarin de zanger zijn arrestatie in 1998 door een undercoveragent in Los Angeles op de hak nam, nadat deze hem had uitgelokt tot seks in een openbaar toilet. En hij veranderde het modebeeld. Eerst met haarföhn en in oversized Choose Life T-shirt, later in kapotte jeans, leren jack en met een spiegelende pilotenbril op zijn neus.

Maar dat was in de vorige eeuw.

In het eerste decennium van deze eeuw presteerde George Michael niet zoveel. Hij maakte een album, Patience, in 2004, dat magere kritieken kreeg. En hij toerde, voor het eerst in vijftien jaar, over de wereld. Maar die shows trokken minder aandacht dan zijn persoonlijke beslommeringen, zoals zijn turbulente seksleven en overmatig drugsgebruik.

Hij werd diverse keren in het openbaar gezien terwijl hij seks had met mannen; viel stoned in slaap in zijn auto op een overvol Piccadilly Circus in Londen; ramde, alweer stoned, met zijn auto de gevel van een fotowinkel. Voor dit laatste ging hij vorig jaar enkele weken de gevangenis in, een periode die hij in de Britse krant The Guardian omschreef als „verschrikkelijk” – al zong hij er liedjes voor zijn medegevangenen en vroegen de bewakers om zijn handtekening.

Dus toen hij begin dit jaar zijn terugkeer op het podium aankondigde, vroeg je je af wie daar nou in geïnteresseerd was. Nou, iedereen dus. De persconferentie waar hij over zijn comeback vertelde, werd bezocht door 140 journalisten, 40 fotografen en 15 cameraploegen. Achtenveertig optredens in Europa ging hij doen, zei hij daar. „En ik verkoop ze allemaal uit”, pochte hij er achter aan. Dat laatste maakte hij niet overal waar, al ging het gros van de kaartjes gretig over de toonbank.

Trompetten

In het Palau Sant Jordi in Barcelona, waar hij deze avond optreedt, kolkt het publiek van verwachting. Want dit moet een andere George Michael worden. Heeft-ie immers zelf gezegd. Hij treedt deze tournee op met een symfonisch orkest (uit Polen en Tsjechië), en zal bijzondere bewerkingen van zijn en andermans hits laten horen.

Om maar meteen met de deur in huis te vallen: het valt tegen. Het orkest krijgt weinig ruimte, maar wordt voornamelijk ingezet voor de begeleiding van Michael. De beloofde bijzondere arrangementen ontbreken. Daarmee laat de zanger een kans liggen. Want hoe zouden de trompetten van Young Guns en Wake Me Up klinken in een bigbandversie; waar zijn de aanzwellende strijkers in Fast Love? En waarom heeft hij geen arrangeur gezocht voor een stijlvolle interpretatie van het melige Careless Whisper?

Het lukt soms maar, opmerkelijk, dan voornamelijk met andermans werk. Rihanna’s Russian Roulette klinkt donker en dreigend; Rufus Wainwright’ Tired of America krijgt een volle, scheurende bigband bewerking; Roxanne van The Police is een breekbare ballad geworden. Van zijn eigen werk brengt Michael bijna alleen maar langzame nummers, zoals een voortreffelijk gezongen Cowboys and Angels. Maar waar blijven de aanstekelijke uptempo hits? In de toegift speelt hij I’m your man en Freedom, dan komt het publiek overeind, maar juist bij die songs kijkt een groot deel van het orkest werkeloos toe.

Hij zingt een enkel nummer van zijn nieuwe, nog te verschijnen album. Dan gebruikt hij notabene een vocoder, een stemvervormer, en klinkt zijn anders indrukwekkende stem doorsnee. Jammer, want als er iets is waarvoor hij in Barcelona de handen op elkaar krijgt, is het zijn stem.

Het kan zijn fans niets schelen. Ze zijn naar het Palau Sant Jordi gekomen om hun held te zien. Sommige mannen zijn gekleed als hun idool – stekelhaar, ringbaardje, zonnebril. George Michael is er vooral voor hen. „De volgende song is voor alle echtgenoten en echtgenotes in de zaal. En voor alle echtgenoten en echtgenoten”, zegt hij grinnikend.

Michael werd in 1963 geboren, onder de naam Georgios Kyriacos Panayiotou. Zijn vader was een Griekse immigrant, zijn moeder was Brits. Hij groeide op in Noord-Londen; een verlegen, dikke jongen die werd gepest op school.

Homoseksualiteit als rode draad

Zijn homoseksualiteit is een rode draad: in zijn leven, in zijn muziek en hier, in zijn show. Hij draagt een lied op aan zijn oude liefde, de Braziliaanse modeontwerper Anselmo Feleppa, die begin jaren negentig overleed aan de gevolgen van aids.

Zijn homoseksualiteit heeft zijn muziek altijd beïnvloed. Hint hij in I want your sex (1987) op zijn seksuele geaardheid (‘there are things that you guess / and things that you know / there are boys you can trust / and girls that you don’t’), in Freedom! ’90 beschrijft hij zijn coming out, en zijn depressie in de Wham!-periode. Hij was een sekssymbool voor talloze vrouwen, terwijl hij zelf met zijn seksuele geaardheid worstelde. In Fast Love (1996) belijdt hij zijn voorkeur voor het cruisen en in Outside (1998) steekt hij de draak met zijn veroordeling voor seks in het openbaar (hij kreeg sociale dienstverlening opgelegd). Inmiddels, zo verklaarde hij op de persconferentie aan de vooravond van zijn Symphonica, The Orchestral Tour, is hij bezig aan een „homovriendelijke danceplaat”. Je kunt je afvragen wat dat is, maar in het geval van George Michael betekent het dat hij een album „met hulp van homoseksuele of homovriendelijke artiesten maakt met teksten over verschillende aspecten van het homoleven”. Voormalig Culture Club-zanger Boy George zou zijn medewerking al hebben toegezegd. Michael wil op deze manier boete doen. „Mijn publieke vergissingen hebben homo’s overal ter wereld in een kwaad daglicht gesteld. Mijn misstappen hebben van jonge homo’s op scholen een doelwit voor pesterijen en scheldpartijen gemaakt. Ik stelde niet alleen mezelf teleur, maar ook hen.” In Barcelona is er van schuldgevoel niets te merken. Op het podium staat een zelfverzekerde man. Verdwenen is de dikke schooljongen, het vrouwelijke sekssymbool tegen wil en dank, de homo in verwarring. Hier staat een 48-jarige artiest die al een carrière van dertig jaar achter zich heeft. En deze keer maakt hij niet de indruk te willen stoppen.

George Michael treedt op 10, 21 en 22/10 op in Ahoy, Rotterdam.