Rechter is veel meer dan Tros Radar

Mediation is geen alternatief voor de rechtspraak omdat die vaak vastloopt op de onwil van kwaadwillende partijen en dan is de rechter nodig, vindt Joost van Dijk.

Zonder bescherming van persoon en bezit is een vreedzame en welvarende samenleving niet mogelijk. Die bescherming wordt geboden door de wet en door de toepassing van de wet door de rechter in het individuele geval. Een geavanceerde economie als de Nederlandse berust op een stevige juridische infrastructuur die burgers en bedrijven beschermt tegen willekeur van overheden en van elkaar. Het gaat hier niet om een speeltje van juristen, maar om het fundament van de samenleving. Volgens de beoogde president van de Europese Centrale Bank, Draghi, kost trage rechtspraak Italië jaarlijks 1 procent economische groei. Van Nederland is bekend dat de welvaart juist bevorderd wordt door de goede juridische infrastructuur van wetgeving en rechtspraak. Onpartijdige, deskundige en tijdige rechtspraak is daarvoor cruciaal. Een waarborg voor onpartijdige rechtspraak is onafhankelijkheid. Daarom is er een scheiding van de staatsmachten en daarom worden rechters voor het leven benoemd.

Tegen deze achtergrond is het betoog van Maurits Barendrecht in deze krant van vorige week bijzonder naïef. De rol van de rechter is niet slechts die van een derde die bij conflicten partijen in gesprek brengt en met hen tot oplossingen komt. Zo los je geen conflicten op waarbij kwaadwillende partijen betrokken zijn. Dit is dezelfde naïviteit waarmee men dacht dat mediation heel veel zaken van de rechter zou weghouden. Inmiddels is ook Barendrecht tot de conclusie gekomen dat de brede toepassing van mediation vastloopt op de onwil van partijen er samen uit te komen. Opnieuw wordt een optimistisch beeld geschetst van de alternatieven voor rechtspraak. Dat is zijn goede recht, maar het gaat wel erg ver om rechtspraak op één lijn te zetten met Tros Radar en eBay en van rechters ‘relatiedokters’ te willen maken. Dat geeft geen blijk van besef van waar het bij echte rechtspraak om gaat. Het is in het geheel niet nieuw dat er tal van andere mechanismen zijn om conflicten te beslechten dan de gang naar de rechter. Uit onderzoek blijkt dat in Nederland mensen conflicten in het overgrote deel van de gevallen zelf oplossen en dat slechts drie procent bij de rechter terechtkomt. De 60 miljoen conflicten die zich jaarlijks bij eBay voordoen moeten beslist niet bij de rechter komen. Dat doet echter niets af aan het recht voor elke burger op de gang naar de onafhankelijke rechter als hij dat nodig acht. De gedachte die ook in de politiek opgeld lijkt te doen, dat het allemaal wel kan worden overgelaten aan de markt is een zeer riskante en zet de stabiliteit van samenleving en economie op het spel.

Barendrecht trekt zijn opvattingen door naar de rechtsstaat en de scheiding der machten. Die zou sleets zijn geworden en geen goed antwoord bieden op de behoeften. Naïviteit bereikt hier een hoogtepunt. Juist in de Arabische landen die hij noemt blijkt hoe fundamenteel machtenscheiding en onafhankelijke rechtspraak zijn. Alle door hem genoemde alternatieven voorzien niet in deze fundamentele rechten. Dichter bij huis: uit het zojuist uitgekomen klantwaarderingsonderzoek van de gerechten blijkt dat veel rechtzoekenden ontevreden zijn over doorlooptijden, maar wel tevreden zijn over het optreden van de rechter in hun zaak; zelfs veel rechtzoekenden die in het ongelijk zijn gesteld, zijn dat. Natuurlijk: de rechtspraak moet innoveren en meer concurrentie is goed, maar de gemakkelijke suggesties dat andere voorzieningen – van commerciële online dispute resolution tot Tros Radar – de taak van de rechter kunnen overnemen en dat zijn onafhankelijke positie in het staatsbestel niet zo belangrijk is, moeten ten stelligste worden afgewezen. Zeker in een klimaat waarin de toegang tot de rechter bedreigd wordt door de plannen van het kabinet voor de invoering van kostendekkende griffierechten.

Joost van Dijk is vicevoorzitter Raad voor de rechtspraak.