Nederland scoort heel goed in nieuwe universiteitenranglijst

Iedereen in het hoger onderwijs is blij en verheugd. De Universiteit Utrecht: zij is de beste van het land. En de staatssecretaris: Nederland doet het wereldwijd erg goed.

Vanochtend kon eindelijk het jubelende persbericht de deur uit. De Universiteit Utrecht (UU) is de beste universiteit van Nederland, volgens de Times Higher Education World University Rankings 2011-12. In Utrecht wisten ze al dat ze op plaats 68 stonden, maar het nieuws moest tot vandaag geheim blijven.

Eigenlijk kan in het hele hoger onderwijs de vlag uit, want na de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk staan de Nederlandse universiteiten als collectief, met twaalf instellingen in de top-200, op de derde plaats in de Times-ranking – alleen Tilburg ontbreekt in de lijst. Gecorrigeerd voor het bruto binnenlands product scoort Nederland zelfs de tweede plek, na Hongkong.

Staatsecretaris Zijlstra (Onderwijs, VVD) reageerde dan ook bijzonder verheugd. „Dit is natuurlijk geweldig nieuws voor de Nederlandse universiteiten en voor het hele onderwijs. Het is volledig verdiend.”

Een kleine kanttekening is op zijn plaats. De sterke stijging ten opzichte van de vorige lijst, toen Utrecht nog op plaats 143 stond, komt voor een groot deel door een nieuwe rekenmethode. Dit jaar tellen voor het eerst de geesteswetenschappen en sociale wetenschappen even zwaar mee als geneeskunde en de natuurwetenschappen. Nederland presteert kennelijk sterk in de ‘softe wetenschappen’.

Utrecht kwam ook al als beste Nederlandse universiteit naar voren in de belangrijke ranking van de universiteit van Shanghai. En in de hitparade van weekblad Elsevier stond de UU bij de ondervraagde hoogleraren op de eerste plaats, terwijl de universiteit in de vorige maand gepubliceerde QS World University Rankings alleen de Universiteit van Amsterdam moest laten voorgaan.

Er is, kortom, geen gebrek aan lijstjes in de academische wereld. Iedere universiteit weet in een van deze hitparades wel goed nieuws over zichzelf te ontdekken. Maar nu de Universiteit Utrecht in zo veel lijsten consequent hoog scoort, kan de instelling zich met enig recht de beste universiteit van het land noemen.

Yvonne van Rooy, voorzitter van het college van bestuur van de Universiteit Utrecht, is blij met het succes van haar instelling, zegt ze. „Maar het is vooral heel mooi dat alle Nederlandse universiteiten het zo goed doen. Dit is het resultaat van beleid, met de bijbehorende investeringen, dat tien tot twintig jaar geleden is uitgezet. Zo lang duurt het voordat je in de wetenschap resultaat ziet van je inspanningen.”

Het huidige bestuursmodel van de universiteiten maakt dat ze „slagvaardig” kunnen optreden, zegt Van Rooy. „We moeten niet terug naar een situatie waarbij vanuit Den Haag micromanagement plaatsvindt.”

De staatssecretaris heeft voor de komende jaren geen extra geld beschikbaar voor het hoger onderwijs. Toch moet het niveau van de universiteiten omhoog, zei Zijlstra vanochtend. „Daarom willen we zwaartepuntvorming bevorderen: universiteiten moeten zich meer richten op activiteiten waar ze goed in zijn. Alleen dan kun je de absolute wereldtop bereiken en je daar handhaven.”

Dat is „ferme taal, die fraai klinkt”, zegt Van Rooy, „maar zonder voldoende middelen gaat dat echt niet lukken. Door het wegvallen van 500 miljoen euro aan aardgasbaten, verdwijnen er de komende jaren drieduizend plaatsen voor jonge onderzoekers. Dat gaan we merken in de internationale concurrentiestrijd.”