Het is voorbij met vrijheid-blijheid

Lesbiennes kunnen er trouwen. En leken kunnen een viering leiden in de parochie San Salvator.

Dat moet veranderen, vindt het bisdom Den Bosch.

den bosch dem kerkgangers foto rien zilvold

Zenuwachtig verplaatst koorlid Leo van den Dungen (67) zijn gewicht van het ene been naar het andere. Hij staat met zijn koor naast het altaar in de sobere, rechthoekige San Salvatorkerk in Den Bosch. Ze repeteren deze ochtend de protestliederen die ze straks buiten de kerk gaan zingen. „Ik heb er slapeloze nachten van gehad. Ik kom al dertig jaar in deze kerk. En nu zouden we alles zomaar kwijt kunnen raken.”

Op de kerkbanken ligt een spandoek. Er staat in keurige letters op geverfd: „Wij blijven San Salvator.” De dirigent doet oefeningen voor om op te warmen. Eerst rollen met de schouders. De koorleden doen hem na. Vrouwen met parelkettingen, mannen in overhemd; dertig in totaal, op twee na grijs.

Het bisdom Den Bosch gaat de confrontatie aan met de vrijgevochten parochie San Salvator in de Brabantse hoofdstad. Hulpbisschop Rob Mutsaerts moet orde op zaken stellen in een kerk waar ook een dominee de dienst mag leiden en een lesbisch stel kan trouwen. Hij wordt met ingang van november benoemd tot pastoor.

Hoe hulpbisschop Mutsaerts denkt over zijn nieuwe parochie, weten trouwe kerkbezoekers. „De San Salvatorkerk is al lang uitgeleverd aan heidenen’’, schreef hij twee jaar geleden in een open brief, toen hij nog pastoor was in Heeze. „Wekelijks worden er in de Bossche kerk bizarre toneelstukjes opgevoerd. Ik zou het de parochianen gunnen als er weer eens een pastoor komt die gewoon katholiek is…” Die wens wordt nu vervuld. Tot afgrijzen van diezelfde parochianen.

De San Salvatorparochie staat in Den Bosch al sinds de jaren zeventig bekend als liberaal. In de volksmond wordt er gesproken over „het geloof van Orthen”. Orthen is de wijk waarin de parochiekerk ligt.

Sinds 1993 heeft de parochie geen benoemd pastoor meer. Niemand wilde naar Orthen, wordt gefluisterd. De parochianen benoemden zelf pastoraal werkers. Ze vonden ook vrouwen die vieringen wilden voorgaan. Vicevoorzitter van het parochiebestuur Gerard van de Weijer (70): „Iedereen is welkom, ongeacht geaardheid of geloof. Iedereen is voor ons gelijk.”

Het bestuur van San Salvator vindt dat hun kerk van de mensen is en niet gedomineerd moet worden door hiërarchie, regels, structuur. Dat trekt gelovigen aan. Tien procent van de parochianen komt van buiten het parochiegebied. Van de Weijer: „Ik denk dat er op een gewone zondag meer mensen in de San Salvator zitten dan in de Sint Janskathedraal. Gemiddeld 150.”

Volgens de katholieke regels mag alleen een gewijd priester een eucharistieviering leiden. „Wij denken daar anders over. In onze weekendvieringen breken wij samen het brood. Uitvaarten noemen wij afscheidsvieringen. Huwelijken noemen wij: vieringen van liefde en trouw. We maken mensen wel duidelijk: ‘Jullie trouwen in de kerk, niet voor de kerk.’ Dopen mogen onze pastoraal werkers wel officieel.”

Jarenlang gedoogden bisschoppen de liberale San Salvator parochie. Ja, er kwam een waarschuwing na het homohuwelijk. Maar daar bleef het bij. Aan het gedogen komt met Mutsaerts een einde. Van de Weijer: „Mutsaerts durft ons aan te pakken. Die is niet bang voor kritiek.”

Mutsaerts vindt dat de verloedering van de kerk al veel te ver is doorgeschoten. Bij zijn bisschopswijding koos hij als wapenspreuk: Veritas vos liberat, de waarheid zal jullie vrijmaken. Hij is tegen subjectivisme in de religie. Hij heeft niets met theologen die praten over de symbolische betekenis van de vermenigvuldiging van de broden. Volgens Mutsaerts is alles in de Bijbel „raar, maar waar”.

Mutsaerts windt zich op over „quasi-liturgie”, „pseudobijbelse prietpraat”, „verburgerlijking van het geloof”. Over geloofsgemeenschappen waar het alleen nog draait om het contact tussen mensen. „Daar zeggen ze: ‘Jij bent ok, ik ben ok en we hebben het gezellig samen’. Maar als Onze Lieve Heer niet meer centraal staat, maakt de Kerk zich overbodig.”

Hij gelooft dat de katholieken in Nederland op termijn „een klein clubje” zullen vormen. „Het is belangrijk dat die kleine kern authentiek is, zodat er weer iets uit kan groeien.” De tijd van vrijheid-blijheid is wat hem betreft voorbij.

Gespannen gaan de parochianen van San Salvator openlijk de strijd aan met het bisdom Den Bosch. Ze vinden het doodeng de handschoen op te nemen tegen de heilige Kerk. En toch: ze moeten. Ze zullen Mutsaerts benoeming nooit accepteren. Zelfs niet als de bisschop het hele kerkbestuur ontslaat. Desnoods zoeken ze een zaaltje en gaan daar verder. Van de Weijer: „Wij staan voor onze gemeenschap. We gooien haar niet te grabbel.”

De parochianen van San Salvator vrezen dat ze gedoemd zijn de strijd met de kerkelijke macht te verliezen. Van de Weijer: „De bisschop handelt in het belang van de kerkorde, dus als je reëel bent…” Maar ze willen gehoord worden. Ze hopen dat ontevreden parochianen elders in Nederland hoop putten uit hun actie. „Er zijn zoveel mensen ontevreden met nieuw benoemde pastoors. Maar ze durven zich niet te verzetten. Dus kerken lopen leeg. Wij willen laten zien dat het ook anders kan.” Hij valt even stil en gaat dan verder, als om zijn eigen angst te bezweren. „Ons kan niets gebeuren. Wij doen niets fout. Wij blijven trouw aan onze visie. En we zijn niet de eersten in de geschiedenis.”

De repetitie in de San Salvatorkerk is afgelopen. Het is half elf, tijd om naar buiten te gaan. De kerkklokken luiden. Er zijn nu tachtig parochianen. Achter de kerk gaan ze dicht bij elkaar staan. En met zijn koor zingt Leo van den Dungen uit volle borst: „Ga als de zalm tegen de stroom in, met alle razernij van je woede. Wanhoop niet, het water zal stenen breken.”