Wisselende contacten in achterkamertjes

Toen ik een jaar of tien geleden nog voorzitter was van de SGP-Jongeren, kwam ik óók al geregeld op het Binnenhof. Een van de dingen die me zijn bijgebleven, is dat de toenmalige ‘baas’ van de SGP, Bas van der Vlies, wel eens z’n beklag deed over die vreselijk ‘strakke regeerakkoorden’. ‘Wat de oppositie ook voorstelt, alles is van tevoren dichtgetimmerd. Goede ideeën en sneuvelen gewoon op de harde afspraken die de coalitiepartijen al van tevoren met elkaar gemaakt hebben in achterkamertjes of in het torentje’, was de teneur van Van der Vlies’ klacht.

Vorig jaar trad er voor het eerst sinds tijden een echt minderheidskabinet aan, het kabinet Rutte-Verhagen. CDA’ers en VVD’ers bemannen het kabinet, terwijl Wilders’ PVV via de gedoogconstructie het kabinet ‘schraagt’. Volgende week is het precies een jaar geleden dat het kabinet-Rutte door Hare Majesteit beëdigd werd op de trappen van paleis Huis ten Bosch. Wat betekent dit kabinet voor de politieke en staatsrechtelijke werkelijkheid, toegespitst op de rol en mogelijkheden van de partijen in het parlement die níét tot de (gedoog)coalitie behoren?

Na één jaar ‘Rutte’ valt op dat meedenkende oppositiepartijen gewoon meetellen. Op nogal wat terreinen laat grote gedoger PVV het kabinet vrij om een eigen koers te varen. Bij deze thema’s, en dat zijn echt niet de minste (buitenland, Europa!) is het kabinet dus aangewezen op de steun van andere partijen dan de – in de woorden van de premier – ‘schragers’. Komt die steun er niet, dan heeft het kabinet dus een probleem.

Dat probleem kan alleen voorkomen worden als het kabinet over de coalitiemuur heen kijkt en met andere partijen gaat onderhandelen. En die partijen zouden wel gek zijn als ze in ruil daarvoor niet een ‘dealtje’ zouden sluiten met het kabinet. In een land van politieke minderheden is politiek óók een kwestie van zaken doen, geven en nemen. En zo gebeurt het dat de minister-president (of een andere bewindsman) zich vervoegt in de keuken van een fractiemedewerker van GroenLinks (missie-Afghanistan), op de werkkamer van Job Cohen (pensioenakkoord) of in de wandelgang van de SGP (kindgebonden budget). Daar is niets mis mee. Het minderheidskabinet-Rutte krijgt op die manier zelfs trekjes van een ‘nationaal kabinet’…

Is dit achterkamertjespolitiek? Onzin. Het is allemaal na te gaan en na te rekenen aan de hand van de standpunten waarmee de partijen de onderhandelingen ingaan en de uiteindelijke uitkomst. Dat is in de huidige politieke constellatie zelfs nog makkelijker dan in het verleden, toen de tijdens de kabinetsformatie gesloten regeerakkoorden alle uitkomsten van alle debatten al ruim van tevoren dicteerden.

Het mooie is dat het kabinet-Rutte als het over de schutting kijkt niet eenkennig is. Soms dealt het met de PvdA, dan weer met GroenLinks en D66, zelfs met een kleine partij als de SGP. Dit soort wisselende contacten juich ik van harte toe, dat spreekt vanzelf. Er is weer sprake van wat onder meer dualistische verhoudingen altijd ‘gemeen overleg’ tussen kabinet en Kamer werd genoemd. Ik noem dat pure winst in vergelijking met de tijd van de ‘knellende regeerakkoorden’.

Winstpunt is dit dat het stukken spannender is op het Binnenhof, en daarmee ook in de samenleving. Politiek leeft weer! De uitkomst van veel debatten staat niet bij voorbaat vast. Dat bleek onder andere bij het besluit over de missie naar Kunduz. De beslissing viel pas na een spannende week waarin veel werd overlegd tussen de regering en diverse Kamerfracties, met als apotheose een zinderend Kamerdebat. Ook de steun van de PvdA voor het pensioenakkoord van het kabinet was allerminst een gelopen race. Geen doorgestoken kaarten met al lang bedisselde uitkomsten, maar onderhandelen, overtuigen en overreden op basis van argumenten, waarbij partijen zélf in laatste instantie hun eigen afwegingen maken. Zoals m’n fractievoorzitter al zei tijdens de algemene politieke beschouwingen: „Het lijkt warempel wel een parlementaire democratie...”

Elbert Dijkgraaf is Tweede Kamerlid voor de SGP. Hij schrijft deze wisselcolumn beurtelings met Frans Timmermans (PvdA) en Ad Koppejan (CDA).