Griekse burgers beginnen de crisis nu echt te voelen

Vandaag staken Griekse ambtenaren en advocaten tegen de bezuinigingen. De bevolking voelt de effecten van de bezuinigingen steeds meer. Belasting wordt geïnd via de elektriciteitsrekening. Een ‘Big Brother’-pasje moet de fiscus beter inzicht geven in inkomsten en uitgaven. Maar er blijven notoire belastingontduikers.

Deze maand valt bij Grieken voor het eerst de elektriciteitsrekening nieuwe stijl op de mat: het is stroom afrekenen en belasting betalen in één. De regering wil er zeker van zijn dat de nieuwe belasting op onroerend goed vóór het einde van het jaar de begrote miljarden oplevert. Door de belasting bij de elektriciteitsrekening op te tellen kunnen de regelmatig stakende belastinginspecteurs de inning niet dwarsbomen. En als extra stok achter de deur: wie niet betaalt dreigt van stroom te worden afgesloten – als de werknemers van het elektriciteitsbedrijf niet weigeren daaraan mee te werken.

Tegelijkertijd worden Grieken aangemoedigd vanaf maandag bij hun bank een belastingpasje op te halen. Door dit te laten scannen na een transactie wordt de informatie automatisch opgeslagen en gedeeld met de belastingdienst. Die ziet dan welke onderneming hoeveel omzet heeft en welke burger mogelijk recht heeft op belastingaftrek. Doel is de grijze economie terug te dringen.

Het pasje, een soort bonuskaart met een geheugenchip , is een vervolg op een wet uit 2010 die burgers verplicht bonnetjes te bewaren om hun uitgaven te verantwoorden. De pas, is niet verplicht. Maar dat kan snel veranderen, beseffen de Grieken: maandelijks worden zij geconfronteerd met nieuwe wetten. Het pasjesplan leidt ook tot veel gemopper over Big Brother.

Deze twee maatregelen vormen het begin van een gedwongen cultuuromslag. Twee jaar na het begin van de crisis kan de gemiddelde Griek niet meer ontkomen aan de effecten van de bezuinigingen, zelfs niet als ze worden opgelegd door een gebrekkig functionerende overheid.

In een populaire mop over de crisis komen twee zondaars elkaar tegen in het gangpad van de hel. De een verblijft op de goed georganiseerde Duitse afdeling. De andere heeft een kamertje bij de Grieken. De man die Duits koos heeft het zwaar, maar de hel voldoet aan de verwachtingen, vertelt hij. Het vuur is goed heet. Hij krijgt zijn afranseling met keurig onderhouden marteltuig. En de schaal stront die hij moet eten staat altijd op tijd klaar.

En bij u, vraagt hij met een stem vol medelijden? Ach, zegt de tweede man. Eerst staakten de martelaars. Toen bleek het hout op en kon het vuur niet aan. Tot nu toe viel het eigenlijk 100 procent mee.

Dat was de grap van vorig jaar, toen veel Grieken de financiële druk nog wel te dragen vonden. De hogere rekeningen waren aangekondigd, maar in veel gevallen nog niet verstuurd.

Intussen verdwijnt in de meeste huishoudens het vet van de botten. Het is evident dat de recessie in Griekenland ook volgend jaar aanhoudt. Volgens de laatste voorspellingen krimpt de economie dit jaar 5,5 procent en volgend jaar 2,5 procent. In 2013 zou er weer groei moeten zijn, maar dat voelt nog ver weg.

Protesten halen tot nu toe weinig uit. Ook vandaag is er een 24-uursstaking, hoofdzakelijk van ambtenaren en advocaten. Andere vakbonden hebben hun eigen data geprikt, later deze maand. De regering wil 30.000 ambtenaren voor het einde van het jaar op non-actief stellen, tegen 60 procent van hun salaris. Als geen nieuw werk voor hen gevonden wordt, mogen ze op termijn worden ontslagen.

Hoewel het in de praktijk vooral gaat om verkapt vervroegd pensioen van oudere werknemers, wordt het ambtenarenontslag gezien als een trendbreuk. De ontslagbescherming was een heilige koe van de machtige vakbeweging.

De toon tijdens de demonstraties is grimmig. De meest fundamentele klacht van veel Grieken is dat mensen met de hoogste inkomens de dans nog altijd ontspringen. Iedere keer als snel geld nodig is, wordt dat opgehaald waar dit het gemakkelijkst kan. Dat is bij de burgers die in loondienst van de overheid zijn. Ondernemingen en beoefenaars van vrije beroepen zijn moeilijker tot betalen te dwingen. Die ongelijkheid ondermijnt het vertrouwen in de hervormingen en in de politiek.

Voor dat risico waarschuwt ook het door de demonstranten verfoeide IMF. „De autoriteiten moeten ervoor waken dat de hervormingen uit balans raken”, zegt de permanente IMF-vertegenwoordiger in Athene, de Nederlander Bob Traa. Het is „economisch en politiek niet houdbaar” als de regering haar toevlucht neemt tot steeds hogere belastingen op een kleine basis. Het is volgens Traa essentieel dat ze erin slaagt ook bij notoire belastingontduikers te innen.

De nieuwe onroerendgoedbelasting treft bezit. Boekhoudkundige trucs zijn moeilijker in te zetten dan bij het opgeven van belastbaar inkomen. Politici van de regeringspartij Pasok spelen hun rol in het sociaal acceptabel maken van de belasting door te zuchten en te steunen dat ze zelf mogelijk een van hun appartementen moeten verkopen om de rekeningen te kunnen betalen.

Het is te vroeg om te zeggen of dat de eerste tekenen zijn van een socialere verdeling van de lasten. De belastingdruk wordt er niet minder door.

De brede burgerlijke ongehoorzaamheidsbeweging ‘Ik betaal niet’, die vooral actie voerde bij tolpoorten, groeit langzaam uit tot een ‘Ik kan niet betalen’-beweging. „Het is niet dat ik niet wil betalen. Het lukt gewoon niet”, zeggen demonstranten. Een nieuw protestritueel is het publiekelijk verbranden van belastingformulieren.

Van de regering hoeven ze voorlopig geen verlichting te verwachten. Maar mogelijk kunnen ze terugvallen op de markt. Sinds eind september biedt de Griekse Eurobank EFG speciale leningen voor klanten die worstelen met hun belastingschuld.