Dalai lama komt niet op Tutu's verjaardag

Woedend is Desmond Tutu, dat de dalai lama niet op tijd een visum krijgt. Activisten denken dat China Zuid-Afrika onder druk heeft gezet.

Desmond Tutu is ziedend. Het ANC-bewind in Zuid-Afrika is volgens hem „erger” dan het blanke apartheidsregime, „want van de apartheidsregering verwachtte je zoiets”, zei de voormalige aartsbisschop gisteren in een live op televisie uitgezonden reactie op het niet tijdig verstrekken van een visum voor de dalai lama. „Op een dag bidden we voor de val van een regering die ons niet vertegenwoordigt.”

Morgen zou de dalai lama naar Kaapstad vliegen om de tachtigste verjaardag van zijn vriend en collega-Nobelprijswinnaar Tutu te vieren. Maar gisteren blies de spiritueel leider van Tibet zijn bezoek af omdat het visum te lang op zich liet wachten. Volgens activisten heeft Zuid-Afrika het proces moedwillig getraineerd onder druk van het in Afrika steeds machtiger China.

Tussen 1996 en 2004 bezocht de dalai lama Zuid-Afrika drie keer. Hij werd met alle egards ontvangen door de presidenten Nelson Mandela en Thabo Mbeki. Maar de relatie met China is de laatste jaren fors veranderd. China is sinds 2009 Zuid-Afrika’s belangrijkste handelspartner.

Jaarlijks exporteert het land voor 4 miljard euro aan mineralen naar China. Na lang lobbyen werd Zuid-Afrika bovendien eerder dit jaar door China uitgenodigd om aan te schuiven bij de BRIC-groep van opkomende economieën. Peking ziet de meest ontwikkelde economie van Afrika als een belangrijke springplank naar de rest van het continent. De uitnodiging was een diplomatiek succes voor president Zuma, die naarstig op zoek is naar buitenlandse investeringen om werkgelegenheid te creëren.

Zuid-Afrika wil minder dan in het verleden afhankelijk zijn van de handelsbetrekkingen met Europa. Maar vooralsnog zijn het vooral ruwe grondstoffen die het land naar China exporteert. Chinese bedrijven hebben in Zuid-Afrika nog nauwelijks in arbeidsintensieve sectoren geïnvesteerd omdat de arbeidswetten strenger zijn dan in andere Afrikaanse landen of in China zelf.

Afgelopen week bracht de Zuid-Afrikaanse vice-president Kgalema Motlanthe een bezoek aan Peking. Hij kwam terug met nieuwe Chinese investeringen ter waarde van 1,9 miljard euro. Motlanthe ontkent dat er druk op hem is uitgeoefend. Als de dalai lama zijn aanvraag niet had ingetrokken, dan had Zuid-Afrika hem een visum gegeven, zei hij.

„De regering gedraagt zich alsof we China meer nodig hebben dan het ons nodig heeft, wat zeer de vraag is”, oordeelt de zakenkrant Business Day vanmorgen in een fel hoofdredactioneel. „Onze relatie hangt er niet vanaf of we de dalai lama toegang geven of niet”, meent ook politiek analist Steven Friedman van de Universiteit van Johannesburg.