Vermoord om een tweet

In Mexico waren het vooral de bloggers en twitteraars die nog durfden te schrijven over de drugsoorlog.

Blijven ze dat doen, nu ook bloggers worden vermoord?

The slain body of a man is covered with a white sheet at an overpass in Monterrey September 20, 2011. The man was gunned down by unknown assailants at an overpass, local media reported. REUTERS/Tomas Bravo (MEXICO - Tags: CIVIL UNREST CRIME LAW) REUTERS

Op de verschillende ‘narcoblogs’ verscheen zaterdag 24 september al snel de foto van het onthoofde lichaam van Marisol Macias Castaneda (39). Haar stoffelijk overschot lag op een grasperkje in de Noord-Mexicaanse grensstad Nuevo Laredo. Haar hoofd lag even verderop. Rond de resten van de blogger en journaliste was wat computerapparatuur gelegd, als een bizar soort stilleven.

Een paar weken eerder hingen aan een brug in dezelfde stad twee gemartelde, dode bloggers. De drie zijn, voor zover bekend, de eerste sociale mediagebruikers die om wat zij schreven omkwamen in de drugsoorlog. Zijn sociale media in Mexico nog wel een vrijhaven om anoniem en vrijuit te kunnen berichten?

Het meest prominente blog over de drugsoorlog is El Blog del Narco. Nieuws over schietpartijen en omgebrachte kartelleden vind je er het eerst. Inclusief schokkende video’s van executies. Het blog wordt vaak meer geraadpleegd dan krantensites.

De narcoblogs krijgen ook kritiek. bijvoorbeeld dat zij een podium bieden voor de propagandaoorlog tussen de kartels. Normaal gesproken doen die kartels er alles aan om hun activiteiten buiten de media te houden. Maar grootschalige en extreem gewelddadige moordpartijen kunnen ook als signaal dienen aan het concurrerende kartel of de overheid om te laten zien waar zij toe in staat zijn.

Naast de narcoblogs zijn er bij gebrek aan objectieve informatievoorziening de afgelopen jaren ook verschillende burgeralarmeringsinitiatieven op sociale media ontstaan. Nuevo Laredo en Vivo, waar de omgebrachte blogger voor schreef, is zo’n site. De leden informeren elkaar over de veiligheid in de stad, geholpen door livestreams met camerabeelden. Op Google Maps markeren bloggers verdachte plekken in de stad. Op Twitter is er #monterreyfollow, waar burgers elkaar tippen over een explosie of over een colonne jeeps die van een kartel zou kunnen zijn. Het lijkt geen overbodige luxe. Monterrey is al enkele jaren in de greep van het drugsgeweld, met een triest hoogtepunt eind augustus. Toen vielen er 53 burgerdoden toen een drugskartel een casino in brand stak.

„Burgers hebben via de netwerken een soort sociaal mechanisme ontwikkeld. Alles waarover de autoriteiten en traditionele media niet berichten, vind je daar. Het is ter zelfbescherming wegens het gebrek aan informatie”, vertelt journalist Arturo Rodríguez García van het Mexicaanse weekblad Proceso op de redactie in Mexico-Stad.

Het blad doet onderzoeksjournalistiek naar de drugsoorlog. García werkte jaren vanuit Monterrey om verslag te doen van de gevaarlijke noordelijke deelstaten. Collega’s van hem werden vermoord en hij moest zelf onderduiken omdat het Zetakartel het op zijn leven had voorzien: „Misschien is het een beetje hard om te zeggen, maar de drugshandelaren zijn daar de schrijvers van het lokale nieuws”.

Behalve de kartels bellen volgens de journalist ook politie, justitie en lokale overheden met de redacties om te vertellen wat er wel en niet in de krant moet komen. In dit klimaat van mediacensuur lijken de (micro)blogs wegens hun schijnbare anonimiteit een geschenk uit de hemel.

Maar na de bloggermoorden is de vraag hoe anoniem bloggers en twitteraars eigenlijk zijn. „Ik twijfel er niet aan dat ze [de kartels red.] hackers inzetten. Zij hebben mensen op sociale netwerken, eigen advocaten, dokters, noem maar op”, zegt internetjournalist Juan Pablo Proal van Proceso: „Ik weet niet wat voor impact ‘Laredo’ zal hebben. Maar ik weet wel dat niemand die over de narco’s bericht veilig is.”

De autoriteiten zijn niet altijd blij met de burgerjournalistiek. Onlangs werden in de deelstaat Veracruz twee burgers opgepakt die via sociale media waarschuwden voor een op handen zijnde schietpartij op een school.

Deze informatie bleek achteraf niet te kloppen. „Mensen hebben hun emoties niet in de hand als het om geweld gaat. Zij zijn niet getraind en checken hun bronnen niet. Maar zij zijn liever safe than sorry”, zegt blogger en sociale media activiste Luisa Ortiz Pérez.

Wat er soms ook af te dingen is op de betrouwbaarheid van de (micro) bloggers, zij brengen hortend en stotend rooksignalen uit gebieden waar reguliere nieuwsgaring onmogelijk is. Dit kan van levensbelang zijn voor bewoners. En hun verslaggeving kan als aanknopingspunt dienen voor traditionele media die het toch aandurven om te berichten over deze vergeten gebieden.

De slagkracht van de bloggers moet niet worden overschat. Het is een misvatting dat op elke straathoek in Mexico een burgerjournalist met een BlackBerry staat. Daarvoor is de internettoegang in veel gebieden te beperkt en bovendien voor veel Mexicanen niet te betalen.

Toch zien de kartels de posts als een regelrechte aanval: hun strategische informatie wordt publiek gemaakt; het leger en de rivaliserende kartels lezen mee. De moorden op bloggers lijken een logisch vervolg op het geweld tegen journalisten.

Zal het zorgen voor stilte op Twitter? „Ik denk niet dat burgers door het geweld minder gaan bloggen”, zegt activiste Luisa Ortiz Pérez. „Vergeet niet hoe veerkrachtig mensen zijn.”