Moment nadert dat oppositie haar eurosteun wil verzilveren

De oppositie van PvdA, D66 en GroenLinks is er veel aan gelegen om de aanstaande financiële beschouwingen niet alleen over de schuldencrisis te laten gaan. Met succes? Het kabinet mist vooralsnog de steun om extra te bezuinigen.

DEN HAAG Wouter Koolmees Kandidaat Tweede Kamerlid voor D66 bij de Tweede Kamerverkiezingen voor juni 2010 © Dijkstra b.v.

In een zwart gat is voormalig minister van Onderwijs Ronald Plasterk niet gevallen. Hijzelf noemt zijn huidige werk als financieel woordvoerder van de PvdA „eigenlijk nog politieker” dan zijn werk als minister in het laatste kabinet van Balkenende. „Je werkt nu heel zelfstandig, je neemt snel beslissingen. Als bewindsman ben je toch meer aan het organiseren. Natuurlijk neem je dan ook beslissingen, maar de minister na jou vindt rekenen en taal ook heel belangrijk.”

Plasterk speelt als woordvoerder van de grootste oppositiepartij deze week een belangrijke rol tijdens de financiële beschouwingen die morgen en overmorgen plaatsvinden. Dan komt zonder twijfel de eurocrisis aan de orde. „Zeker, maar ik laat het niet gebeuren dat het debat vooral over Griekenland gaat. Dat zou het kabinet graag willen, maar ik wil het zeker ook over de effecten van de bezuinigingen hebben. Er gaan door die bezuinigingen grote klappen vallen.”

Het is geen toeval dat Plasterk de nadruk op de bezuinigingen wil leggen. Financieel woordvoerder Bruno Braakhuis van GroenLinks valt hem daarin bij. „Wat bezuinigingen betreft zijn we nu al de grens gepasseerd van wat nog gezond is voor de economie. Ook wat mij betreft zal de euro het debat niet domineren.”

Beide partijen hebben een lastige boodschap voor de kiezer: het beleid rond de euro van de coalitie van VVD en CDA steunen zij, maar PvdA en GroenLinks zijn fel gekant tegen de bezuinigingen van diezelfde coalitie. En gedoogpartner PVV, fel tegenstander van het eurobeleid van de minderheidsregering, strooit nog eens zout in de wonden door de PvdA als ‘grote gedoger’ uit te roepen.

Oppositiepartij D66 zit in een vergelijkbare spagaat. „De euro is te belangrijk om politieke spelletjes te spelen, dus om concessies op andere gebieden af te dwingen. Want als het verkeerd gaat met de euro draait het om een veelvoud van de bedragen waar we het nu over hebben”, zegt Wouter Koolmees van D66.

Koolmees, Braakhuis en Plasterk – ‘samen’ goed voor vijftig zetels in de Tweede Kamer – zijn allen vorig jaar voor het eerst in de Kamer beland. De financieel woordvoerders werden in het diepe gegooid. De ene crisis volgde de andere op. „Voor mij is het echt een vuurdoop geweest”, zegt Koolmees die tot vorig jaar op het ministerie van Financiën werkte. „Ook persoonlijk was het heftig. Vorig jaar zomer was ik direct druk met de [mislukte, red.] formatie van Paars Plus. En een jaar later speelde Griekenland tijdens het zomerreces.”

Koolmees had sommige financiële problemen al als ambtenaar langs zien komen. Braakhuis leerde bij Van Lanschot de financiële wereld kennen. De financiële rol van Plasterk bij de PvdA was wellicht het meest verrassend. „Dat vind ik niet”, zegt hij zelf, „want ik heb in het vorige kabinet drie jaar in de sociaal economische zeshoek [kerngroep binnen de ministerraad, red.] gezeten, waarbij Wouter Bos de andere PvdA’er was. Omwille van de continuïteit was dit logisch. Het was ook een nadrukkelijke wens van mij om financieel woordvoerder te worden als ik de Kamer in zou gaan.”

Door de voortdurende problemen op financieel en economisch terrein spelen de woordvoerders meer dan ooit een belangrijke rol in hun fracties. En bepalen zij wellicht de toekomst van de minderheidsregering. Bijvoorbeeld als die komend voorjaar besluit om extra te bezuinigen, bovenop de 18 miljard euro waarover bij de formatie is besloten.

Bij de euro is hun oppositierol beperkt, bij extra bezuinigingen zeker niet. „Het kan niet zo zijn dat er nog meer bezuinigd wordt. Ten opzichte van andere landen isoleren we ons alleen maar verder”, zegt Braakhuis. „Ik zal eerst morgen nadrukkelijk aandacht vragen voor de gevolgen van de huidige bezuinigingen op de kwetsbare groepen.”

Plasterk neemt een voorschot op de toekomst. „De PvdA zal sowieso tegen extra bezuinigingen stemmen, zelfs al zouden we het met de invulling van die extra bezuiniging eens zijn.” Ook als VVD en CDA besluiten om de hoogste inkomens extra te belasten of de hypotheekrente aan te pakken? „Ja, ook dan. De basis van de huidige bezuinigingen, de invulling van de 18 miljard, deugt gewoon niet.”

De kans op extra bezuinigingen is sterk gestegen als gevolg van de crisis. Als het tekort 1 procentpunt hoger uitvalt dan in het regeerakkoord is afgesproken, wordt er gesneden. Gedoogpartner PVV heeft zich ook al tegen nieuwe bezuinigingen gekeerd. Zonder de PvdA, SP en GroenLinks is er dan geen meerderheid.

D66 houdt de opties open. „We hebben ook kritiek op de manier waarop er nu wordt bezuinigd, maar als er eindelijk hervormingen worden gepleegd om de tekorten voor de langere termijn weg te werken, bijvoorbeeld op de woningmarkt, dan stemmen wij voor”, zegt Koolmees.

Aan het eurobeleid van de coalitie hebben PvdA, D66 en GroenLinks zich al gecommitteerd. Op dat vlak verwacht SP-Kamerlid Ewout Irrgang geen verrassingen. Deze week spreekt de Kamer zich ook uit over het Griekse reddingspakket van 21 juli. Irrgang noemt de opstelling van met name de PvdA „erg dociel”. „Ze zeggen graag dat wij als SP eurosceptisch zijn. Maar de PvdA stemde altijd in met torenhoge leningen aan de Grieken waardoor de rekening naar nieuwe generaties en naar de publieke sector wordt doorgeschoven. Ben je dan pro-Europees?”

Plasterk richtte zijn pijlen vorige week al met name op de SP. „Die partij is vooral commentator”, zegt Plasterk nu. „De SP neemt nooit verantwoordelijkheid, dus het verwijt dat ik dociel ben, doet mij niet veel. Wij denken mee, komen met doorgerekende tegenbegrotingen.”

Blijft de vraag of de steun aan het eurobeleid zich ook in politieke munt vertaalt. Met andere woorden: hebben de drie ‘eurogedogers’ op andere vlakken meer invloed? „Die bezuinigingen van 18 miljard waren echt in beton gegoten”, zegt Koolmees. „We hebben veel alternatieven aangedragen, bijvoorbeeld bij de btw-verhoging op de podiumkunsten. Het was steeds ‘njet’. Rond de euro heb ik wel het gevoel dat er naar ons wordt geluisterd. Het kabinet is pro-Europeser geworden. Minister De Jager [Financiën] neemt wel eens contact op als er iets speelt. En in de recente toekomstvisie van premier Rutte en De Jager zie je vragen terug die in een gezamenlijke motie van D66 en GroenLinks waren gesteld.”

Plasterk heeft een hard oordeel. Hij spreekt van een kabinet als „kroniek van een aangekondigde dood. Het is toch mal dat CDA, VVD en PVV elkaar wel kunnen vinden in een burkaverbod voor 150 vrouwen, maar niet op het gebied van de euro, militaire missies en maatregelen om de vergrijzing op te vangen? Onverantwoord om met zo’n regering de crisis in te gaan.”