Koning Handjeklap regeert

Aan welke kwaliteiten is er behoefte in een nieuwe vicepresident van de Raad van State? Een sterke gelijkenis met de huidige, Herman Tjeenk Willink, is al een mooi begin. Voortreffelijk jurist, sterk staatkundig inzicht, kenner van het openbaar bestuur, kundig adviseur van het staatshoofd, denkt geheel autonoom. Houdt afstand tot de politiek.

In tijden van grote politieke spanning kan hieraan niet zwaar genoeg getild worden. Jammer genoeg draagt de selectie een sterk partijpolitiek karakter. Terwijl juist deze benoeming zuiver moet verlopen – graag de beste persoon, ongeacht diens eventuele politieke kleur.

De Raad van State zelf is al een hybride orgaan met een sluimerend geloofwaardigheidsprobleem. Wetgevingsadvies en bestuursrechtspraak zijn er onder één dak verenigd. Het risico blijft bestaan dat staatsraden oordelen over bestuursgeschillen over wetten die ze eerder hielpen schrijven. Dat staatsraden vaak zelf uit bestuur of politiek komen, wordt officieel goedgekeurd als ‘kruisbestuiving’. Maar kritisch opgevat is het ook te beschouwen als de schijn van belangenvermenging. De vicepresident dient daar boven te staan en juist onafhankelijkheid te verbeelden.

Het omgekeerde lijkt nu te gebeuren. De meest genoemde kandidaat is een minister die sinds 2002 onafgebroken lid is van de regering. Thans op een departement dat dergelijke benoemingen voorbereidt: Piet Hein Donner (Binnenlandse Zaken, CDA). Voor deze gelegenheid gaf hij dit dossier aan zijn buurman, één kantoortoren verderop, minister Opstelten (Veiligheid en Justitie, VVD). Dat alleen al wekt wantrouwen.

Gisteren noemde CDA-voorzitter Peetoom voor het eerst Donner als een geschikte kandidaat. Daarmee schijnen diens kansen fors te zijn gestegen. Het kabinet lijkt nu een bestuurder uit eigen kring te gaan benoemen – die ook al een paar jaar wist dat de vacature zou ontstaan, maar toch lid van het kabinet werd. En sinds zijn naam wordt genoemd daar ook geen afstand van nam. Kennelijk is hij beschikbaar.

Donner ziet dus niet in dat dit schadelijk is. En ook niet dat een zittende minister deze baan niet moet willen. Al sinds 2002 vraagt hij adviezen aan de Raad bij wetsvoorstellen. Hoe geloofwaardig is het dan om vanaf volgend jaar aan die adviezen te gaan meeschrijven?

Dat deze benoeming vooral een CDA-kwestie is, nu PvdA’er Tjeenk Willink vertrekt, is ook onwenselijk. Beloften van premier Rutte de functie open te stellen zijn niet waargemaakt. Ook het staatshoofd, wier aftreden waarschijnlijk binnen de termijn van de nieuwe vicepresident valt, schijnt een woordje mee te spreken. Op de criteria democratische verantwoording, staatkundig fatsoen, bestuurlijke wijsheid en politieke eerlijkheid scoort deze procedure alvast onvoldoende. Hier regeert koning Handjeklap. Zou Donner a.u.b. willen bedanken voor de eer?

Reageren? Nuanceren en argumenteren verplicht. Volledige naamsvermelding.

    • een onzer redacteuren