Het in 6 stappen nieuwe demonstreren

Afgelopen zaterdag zijn in New York 700 deelnemers van Occupy Wall Street gearresteerd toen zij autowegen blokkeerden en zonder toestemming over de Brooklyn Bridge liepen.

De internationale Occupy-beweging strijdt tegen de hebzucht van bankiers en bedrijven op Wall Street, sociale ongelijkheid, klimaatverandering en nog veel, veel meer. „We Are The 99% that will no longer tolerate the greed and corruption of the 1%”, staat op hun site occupywallst.org.

De protestbeweging groeit. De meeste demonstranten in New York zijn inmiddels weer vrijgelaten en honderden mensen sliepen afgelopen nacht weer in en rond het Zuccotti Park, een park in de buurt van de financiële wijk waar hun protest ruim twee weken geleden begon.

Inmiddels zijn er ook Occupy-acties in andere steden. En volgende week zaterdag, 15 oktober, is een wereldwijde actie gepland waar waarschijnlijk 25 landen aan meedoen. In Nederland wordt een ‘Occupy Den Haag’ georganiseerd.

De Occupy-beweging vertegenwoordigt een nieuw soort demonstreren waarbij internet een cruciale rol speelt en gebruik wordt gemaakt van de „revolutionaire tactieken van de Arabische Lente”.

Enkele voorbeelden: de actievoerders demonstreren niet één dag, maar houden dagenlange protesten waarbij ze op pleinen slapen; terwijl de demonstratie is begonnen wordt er nog online gediscussieerd over de doelstellingen; en de plaatselijke pizzaboer brengt de demonstranten gratis pizza’s na een online oproep.

Hoe ziet het nieuwe demonstreren er uit? Hoe demonstreer je tegen een wereldwijd systeem als je de oplossing niet in handen hebt?

Protesteren anno 2011 in zes stappen.

Volg de demonstraties via de verschillende sites: kijk op nrcnext.nl/links

DoorJessica van Geel en Freek Schravesande

1Niemand kent het probleem

Waartegen de Occupy-beweging precies demonstreert? Tegen Wall Street, tegen de hebzucht van bankiers en bedrijven. Maar ook tegen hoge werkloosheid, gedwongen verkoop van huizen en de oneerlijke behandeling van minderheden. Niemand weet het precies. Iedereen mag het zelf weten. Onder de enkele tienduizenden Occupy-aanhangers staat alleen vast: hoor je niet tot de 1 procent rijkste mensen op aarde, dan behoor je tot de 99 procent die van hen de dupe is. Een preciezere formulering kan volgens de beweging niet, daarvoor zijn de wereldproblemen te ingewikkeld. Daarom wordt er door de aanhangers op talloze internetfora gediscussieerd over wat de problemen nu zijn.

2 Dus zijn er ook geen eisen

Duidelijke eisen, als ‘loonsverhoging’ of ‘anti-kernwapens’ heeft de protestbeweging niet. Wel wordt er op de fora druk gespeculeerd over nieuwe geldsystemen zoals Bitcoin (een internetvaluta) en over het nut van kapitalisme. Maar dé oplossing van de bankencrisis? Robin van Boven, die meewerkt aan de website Occupy Den Haag, merkt dat het zo snel niet gaat. Bij de beweging zijn veel verschillende mensen met verschillende ideeën aangesloten. „Dus heeft na vijf uur discussiëren nog steeds iedereen een andere mening.” Het hoort bij deze nieuwe vorm van protest, waar het gaat om de discussie. Die stimuleert bewustwording, „een eerste stap naar een initiatief”.

3 Iedereen kan meedoen

Omdat de doelstellingen zo breed (en vloeibaar) zijn kan iedereen bij de beweging aanhaken, en weer afhaken, maar voorlopig lijken er vooral mensen bij te komen. De Occupy Wall Street-beweging is een protestbeweging van mensen in „many colors, genders and political persuasions”, zo staat op de site occupywallst.org. Toch zijn het vooral jongeren, studenten, die op de demonstraties afkomen. Op zaterdag 17 september begon de beweging met een tiental studenten dat zich verzamelde in de straten van New York, inmiddels is de Occupy-beweging uitgegroeid tot een internationale protestactie van enkele duizenden. Een precies aantal is niet te geven, juist omdat velen hun bijdrage online leveren. Ook beroemdheden hebben hun sympathie uitgesproken, onder wie filmmaker Michael Moore, actrice Susan Sarandon en acteur Alec Baldwin.

4 Er zijn geen echte leiders

Omdat alle ideeën een even grote kans moeten krijgen heeft Occupy geen leiders. En ook geen woordvoerders, wil Robin van Boven, die toevallig het Nederlandse e-mailadres beheert, benadrukken. „Leiders blijken in de praktijk niet te werken. Kijk naar de economische crisis: alle wereldleiders hebben eigen belangen.” Ideeën die Occupy genereert zijn niet met geld te manipuleren, is het idee. Ook dat de beweging in andere landen, zoals Nederland, een eigen afdeling kon oprichten, is niet van bovenaf bepaalt, maar door een bezoeker op het liveblog van de Amerikaanse Occupy. Charismatische protestleiders als Che Guevara of Martin Luther King hebben plaatsgemaakt voor jonge it’ers die het protest virtueel vormgeven via slimme chatnetwerken als IRC, waar iedereen via talloze ‘channels’ evenveel spreekrecht krijgt. Soms scheiden groepen gelijkgezinden zich af in aparte chatgroepen om ideeën verder uit te werken. Anderen scheiden zich af omdat ze liever twitteren dan facebooken.

5 Het internationale netwerk

De demonstranten in New York hebben al aangekondigd morgen weer een protestmars te houden. Een aantal van hen zei zelfs de hele winter in het park te blijven. Het protest beperkt zich niet tot New York, niet eens tot de VS. Op dit moment wordt er in minstens achttien landen gedemonstreerd. Demonstraties die via internet ontstaan kennen geen grenzen. Tijdens de demonstratie in New York van afgelopen zaterdag werd er een kaart van de VS getoond met daarop 21 plekken waar op dat moment ook demonstraties waren. In Boston is een kamp opgeslagen tegenover het gebouw van de Federal Reserve. Aan de westkust in San Francisco betoogden honderden mensen voor een filiaal van Chase Bank. In Washington eisten activisten de arrestatie van Ben Bernanke, de voorzitter van de Federal Reserve, het stelsel van centrale banken. Op 15 oktober is een internationaal protest gepland waar 25 verschillende landen aan mee zullen doen. Zo ook Nederland. Voor de demonstratie op het Binnenhof hebben zich inmiddels 250 mensen via internet aangemeld.

6 Langdurig demonstreren

Met alleen online discussiëren schiet niemand wat op. Deelnemers verplaatsen het protest naar de echte wereld op een plein. Hier kunnen ze de discussie centraal voortzetten waardoor het protest tastbaar en filmbaar wordt. Dat levert meer media-aandacht op. Met een protest dat weken duurt bereik je meer mensen, zo is de gedachte. Bovendien los je de wereldproblemen niet op met een dagje ‘Malieveld’. Op Liberty Square in New York zijn tentenkampen met keukens, medische voorzieningen en een bibliotheek. Belangrijk is het communicatiecentrum. De actievoerders op het plein ontvangen daar de beste ideeën die online worden aangedragen, om ze daarna in de echte wereld te verspreiden. Ook zoeken ze online oplossingen voor praktische problemen. Zo werden de deelnemers na een online oproep dat het voedsel op was overspoeld met pizza’s uit één pizzeria, van over de hele wereld betaald.