Wereldeconomie balanceert op rand afgrond

Wat zorgt ervoor dat een financiële puinhoop in een diepe recessie ontaardt? Het antwoord op die vraag is momenteel van cruciaal belang. De eurozone heeft zijn zaakjes niet op orde, en er zijn tekenen dat het bruto binnenlands product in een groot deel van de wereld niet meer groeit. Toch zijn noch de markten noch de grote economieën in de diepte gestort zoals in 2008 gebeurde. Nog niet, althans.

De meeste waarnemers waren stomverbaasd door de snelheid en de omvang van die inzinking – binnen een jaar was de industriële productie in de ontwikkelde economieën met 17 procent en de wereldhandel met 20 procent gedaald, aldus het Nederlandse Centraal Planbureau. De schok van het faillissement van zakenbank Lehman Brothers in september 2008 veroorzaakte een enorme toename van angst en van kredietverkrapping, die de wereldeconomie toch al vertraagden. De autoriteiten reageerden met maatregelen die krachtig genoeg waren om een grote mondiale recessie te verijdelen, maar waren niet snel genoeg om de economische neergang een halt toe te roepen.

Deze ervaring heeft iedereen nerveuzer gemaakt. Naarmate de Europese politici aarzelen en het beleggersvertrouwen afbrokkelt, worden de geluiden over een ‘Lehman-moment’ in de eurozone steeds pregnanter. Op een bepaald moment kunnen de zorgen ernstig genoeg worden om vanzelf werkelijkheid te worden waardoor een crisis op gang zou komen.

Maar er zijn goede redenen om te hopen dat het mondiale economische stelsel niet ineen zal storten. Om te beginnen is er in de eurozone als geheel niets dat lijkt op de zeepbel op de Amerikaanse huizenmarkt van 2008. De geldverkwistende overheden in de zuidelijke lidstaten bewegen zich inmiddels allemaal in de juiste richting. Er zijn ook een paar lessen geleerd – de financiële wereld bereidt zich al langer dan een jaar voor op aanzienlijke afschrijvingen op de Griekse schulden.

De vraag is of dit voldoende is om een Lehman-achtige catastrofe te voorkomen. Het meest voor de hand liggende risico is dat de politici van de eurozone hun slechtste instincten volgen, maar in de hele wereld doen zich veel financiële onevenwichtigheden voor. Als ergens iets ontploft, kan de paniek zich verspreiden naar bedrijven en gewone mensen.

Iedereen moet maar hopen dat dit niet zal gebeuren. Na Lehman waren de mondiale autoriteiten nog in staat effectieve maatregelen te nemen. Maar nu kan de rente niet verder omlaag en méér impulsen, op monetair of fiscaal gebied, zouden de paniek zeer waarschijnlijk alleen maar doen toenemen.

Edward Hadas

Vertaling Menno Grootveld