Risico's bij de winning van schaliegas zijn in dichtbevolkt land te groot

Schaliegas zou Nederland voor lange tijd onafhankelijk maken als Slochteren op is. Vergeet het maar, zeggen Ko van Huissteden en Alex de Meijer. Winning van onconventioneel gas is duur, onveilig en vervuilend.

Onconventioneel gas (schaliegas en steenkoolgas) wordt voorgesteld als de gasbonanza die het leegrakende Slochterenveld kan vervangen en ons compleet onafhankelijk kan maken van Rusland en de Arabische landen. Aan de andere kant nemen de protesten tegen deze vorm van gaswinning hand over hand toe: in de VS, waar het voor het eerst op grote schaal is toegepast, in Australië, Frankrijk, Engeland en nu ook in Nederland.

Onconventioneel gas zit opgesloten in gesteenten waaruit het niet kan doorstromen naar een boorput. Het kan daarom niet met traditionele technieken gewonnen worden. Maar met nieuwe technieken zou dat wel kunnen. In opgetogen media-berichten wordt gesteld dat we wel 10 x Slochteren onder onze voeten hebben. Misschien is dat wat overdreven, maar volgens een recente studie in Netherlands Journal of Geosciences zit er vermoedelijk nog ongeveer 4 x Slochteren in de Nederlandse bodem. Dat lijkt veel, maar slechts een paar procent daarvan is technisch gesproken winbaar. Je moet alles uit de kast halen om het te winnen. Uiteindelijk blijft een paar procent van het Slochterenveld over, een jaar Nederlands gasverbruik.

Met ‘alles uit de kast halen’ bedoelen we dit. Vele tientallen tot honderden boorlocaties (de gaswinners zijn daar heel vaag over). Die liggen vooral in het oosten en zuiden van Nederland, vaak in waardevolle landschappen met veel natuur: Brabant (schaliegas) en de Achterhoek, Salland en Twente (steenkoolgas). Omwonenden hebben maandenlang tot jarenlang last van continu draaiende industriële installaties en zwaar vrachtverkeer. Bij iedere locatie een boorterrein ter grootte van een voetbalveld, maar ook aanvoerwegen en leidingen voor afvoer van gas.

Ook wordt de omstreden fracturing techniek (fracking) toegepast, waarbij het gesteente ondergronds wordt opengebroken door er water met – soms giftige – additieven onder hoge druk in te spuiten. In de VS is gebleken dat dit kan leiden tot ernstige milieuschade voor drinkwater en oppervlaktewater. Waterleidingbedrijven in Nederland zijn daarom zeer beducht voor de gevolgen van gaswinning.

Het antwoord van de gaswinners is steevast dat fracking geen kwaad kan. In de VS zijn ondeugdelijke technieken gebruikt, in Nederland zou het toezicht veel beter zijn, en fracking wordt al heel lang toegepast voor onderhoud van winputten. Dit zijn echter andere omstandigheden, met veel minder hoge druk. Fracking voor winning van onconventioneel gas blijft een omstreden, voor Nederland experimentele techniek.

Misschien dat er inderdaad met betere technieken aan veiligheid gewonnen kan worden. Dat is echter ook duurder. Volgens een studie in opdracht van de provincie Gelderland dekken de opbrengsten van steenkoolgas de kosten niet of nauwelijks. Het is dan maar de vraag of men bereid is die extra kosten voor veiliger productie ook werkelijk te maken. In de VS kon de winning van onconventioneel gas pas goed van de grond komen toen er ten behoeve van de gaswinners door de regering-Bush uitzonderingen werden gemaakt op de milieuwetgeving. Ook Nederlandse wetgeving biedt onvoldoende garanties.

Het toezicht in Nederland wordt veel rooskleuriger voorgesteld dan het is. Tijdens een hoorzitting in de Tweede Kamer bleek onlangs dat het Staatstoezicht op de Mijnen nu al onderbemand is en onderhevig aan bezuinigingen. Dat wordt er niet beter op als daar straks tientallen boringen bijkomen. De reputatie van de overheid als toezichthouder is bovendien niet onomstreden en afhankelijk van de politieke waan van de dag.

Daarnaast is er een flinke toename van risico’s en gaslekkages door het grote aantal boringen dat nodig is. Al is de kans op een ongeluk bij een enkele boring heel klein, die kans neemt snel toe bij een groot aantal boringen. Een ongeluk met gasexplosies of weglekken van grote hoeveelheden vervuild water moet je niet willen in een dichtbevolkt land als Nederland, waar iedere meter van boven- en ondergrond al in gebruik is.

Met het aantal boringen neemt ook de hoeveelheid methaangas toe die naar de atmosfeer lekt. Methaan is een zeer sterk broeikasgas; minstens 72 keer zo sterk als kooldioxide (CO2). Eventuele milieuwinst door het gebruik van meer aardgas in plaats van steenkool wordt daarmee tenietgedaan. Schaliegas wordt daarmee smeriger dan steenkool. Winning van steenkoolgas zou je kunnen combineren met CO2-opslag. Maar ook dan blijft een netto emissie van broeikasgassen het eindresultaat, en de winning van het gas wordt nog duurder door de benodigde infrastructuur van hogedrukgasleidingen voor de aanvoer van CO2.

Winning van onconventioneel gas is daarom een kapitale vergissing. Onconventioneel gas zal waarschijnlijk niet rendabel zijn, tenzij de gasprijs draconisch stijgt. Bovendien gaan we door op een doodlopende weg: het opstoken van het laatste beetje fossiele brandstoffen, het vervuilen van lucht en water, en het opofferen van natuur en landschap. Dit alles om de energiehonger van Nederland voor een jaartje te stillen. Het geld wat hiervoor ingezet wordt is weggegooid geld; we kunnen het beter in duurzame energie steken.

Ko van Huissteden is initiatiefnemer van stopsteenkoolgas.nl. Alex de Meijer is beleidsmedewerker van de Gelderse Milieufederatie.