Het slagveld was bijzaak

De laatste twee jaar van Nederlands-Indië waren in veel opzichten de pijnlijkste. De onderhandelingen over de dekolonisatie liepen voortdurend vast. Indië was een moeras waarin Nederland dreigde weg te zinken.

In tegenstelling tot wat velen denken, bestond er eind jaren veertig nauwelijks twijfel over de vraag of Indonesië onafhankelijk moest worden. Nadat Nederland van de eerste schrik van de onafhankelijkheidsverklaring was bekomen, werd al snel duidelijk dat de koloniale trossen moesten worden losgemaakt. Het dekolonisatieproces strandde echter herhaaldelijk, omdat men niet wist hoe dat moest gebeuren.

Het ging niet mis tussen de onderhandelaars, maar met de achterban, die zich niet in de moeizaam bereikte overeenkomsten konden vinden. Zoals bekend namen de Nederlanders tot twee keer toe hun toevlucht tot militaire middelen om de impasse te doorbreken. Hoewel de meeste Nederlanders deze ‘politionele acties’ toejuichten, gingen ze gepaard met hooglopende politieke crises, die de betrokkenen als buitengewoon traumatisch hebben ervaren. Niet voor niets sprak Willem Drees later over deze periode als ‘vier jaar nachtmerrie’. Had het anders gekund? Had de dekolonisatie sneller en met minder militair geweld gestalte kunnen krijgen?

Na het vele dat over het Nederlandse aandeel in de dekolonisatie van Indonesië is geschreven, komt Avondschot als een barrage van precisievuur. J.J.P. de Jong, historicus en oud-ambtenaar van het ministerie van Buitenlandse Zaken, maakte eerder in zijn Diplomatie of strijd (1988) een zorgvuldige reconstructie van de Nederlandse besluitvorming in de eerste jaren van de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog.

Met Avondschot neemt De Jong de draad op in begin 1948 en vervolgt hij zijn verhaal tot het einde van de kolonie in december 1949. In 700 pagina’s – een bladzijde per dag – volgen we nauwgezet de verwikkelingen in Den Haag en Batavia. Dat is veel, en soms te veel, maar dankzij zijn fenomenale reconstructie weet De Jong nieuwe accenten te leggen. Vooral door de onderhandelingen te accentueren en niet de militaire actie en de eindakkoorden tussen Nederland en de Republiek komt De Jong tot een nieuw perspectief.

Abonnees kunnen het artikel hier lezen. Het boek valt tevens hier te bestellen.