Nederlanders kunnen serieus en grappig tegelijk zijn - Ceremonie

Ceremonie Het was weer een vrolijke donderdagavond, waar echte Nobelprijswinnaars een Ig Nobelprijs aan blije en beteuterde collega’s overhandigden.

Nobel Laureate Rich Roberts (Medicine 1993), left, performs a song with Dr. Thomas Michel during the 21st annual Ig Nobel Awards ceremony at Harvard University in Cambridge, Mass., Thursday, Sept. 29, 2011. (AP Photo/Michael Dwyer)

Eenmaal in het jaar veranderen serieuze wetenschappers in carnavaleske figuren. Dat gebeurt tijdens de uitreikingsceremonie van de Ig Nobelprijzen in het monumentale Sanders Theatre op de campus van de Harvard University in Cambridge. De persoonsverwisseling gaat uiterst houterig, omdat de geleerden duidelijk niet gewend zijn aan hun rol als clown. Het ongemak dat er vanaf straalt verhoogt de hilariteit in de zaal die gevuld is met een 1.200-koppig luidruchtig publiek.

Het podium staat de hele avond vol met een bonte mix aan echte Nobelprijswinnaars, acteurs, vrijwilligers, oud Ig Nobelwinnaars en de nieuwe van dit jaar. Het is een carrousel van kleine optredens die elkaar in hoog tempo afwisselen. Absurdisme viert hoogtij. “Welcome”, pagina omslaan, “Welcome”, luidt de traditionele openingsspeech van de hoogbejaarde psycholinguïst Jean Berko Gleason. Nobelprijswinnaar Natuurkunde Roy Glauber heeft de nederige maar belangrijke taak om papieren vliegtuigjes die op gezette tijden vanuit het publiek neerregenen van het podium te vegen.

Dan is het tijd voor de eerste prijsuitreiking. Ceremoniemeester Marc Abrahams, die voor de gelegenheid een hoge hoed vol gaten op heeft, kondigt het met gevoel voor timing aan. “De Ig Nobelprijs voor fysiologie… gaat dit jaar naar…” Langzaam somt hij de namen op. “Voor hun onderzoek: geen bewijs… voor besmettelijk gapen… in de kolenbranderschildpad.” Gejuich, gelach, applaus.

De Oostenrijker Ludwig Huber krijgt uit handen van echte Nobelprijswinnaar economie Eric Maskin zijn trofee uitgereikt, een ‘periodic table table’. Dan krijgt Huber een minuut om zijn onderzoek uit te leggen aan het publiek. Hij doet dat keurig binnen de tijd, zodat de achtjarige Miss Sweetie Poo, niet hoeft in te grijpen. Andere Ig Nobelwinnaars krijgen later wel met haar te maken, als zij resoluut naar het spreekgestoelte loopt en heel hard roept „Please! Stop! I’m bored!”, net zo lang tot de spreker het opgeeft.

In de loop van de jaren bedacht grondlegger Marc Abrahams steeds meer humoristische elementen voor de show, die stuk voor stuk vaste onderdelen zijn geworden. Hij schrijft jaarlijks een mini-opera die de ceremonie verluchtigt. Het publiek, grotendeels bestaand uit Harvard-studenten, smult ervan.

Afgelopen donderdagavond kleurde de ceremonie flink oranje. Niet eerder waren er in een jaar zoveel Nederlandse ‘Ignitaries’. Mirjam Tuk van de Universiteit Twente deelt in de prijs voor geneeskunde, Herman Kingma van de Universiteit Maastricht in die voor natuurkunde, en de Oostenrijkse Natalie Sebanz, tot voor kort verbonden aan de Radboud Universiteit in Nijmegen, in de prijs voor fysiologie.

Misschien komt het wel doordat de officiële Europese vertegenwoordiger van de Ig Nobelprijzen ook een Nederlander is. Kees Moeliker, zelf Ig Nobellaureaat uit 2003, helpt organisator Marc Abrahams bij de selectie van de kandidaten. Ze brengen de lijst van duizenden inzendingen terug naar zo’n honderd, waarna een comité bestaande uit een Nobellaureaat, een wetenschapsjournalist en iemand van de straat de winnaars aanwijst.

Omvallende vrouwen

De willekeur lijkt bij de Ig Nobelprijzen minstens even groot als bij die van de echte Nobelprijzen. Daarvan getuigt ook Harvard-hoogleraar evolutionaire antropologie Daniel Lieberman. Hij kreeg in 2007 de Ig Nobelprijs Natuurkunde voor zijn onderzoek waarin hij concludeerde dat zwangere vrouwen niet voorover vallen met hun dikke buik dankzij een evolutionaire aanpassing in hun wervelkolom. “Maar in onze wetenschappelijke publicatie reppen we met geen woord over omvallende vrouwen. Dat is wat de kranten van ons onderzoek hebben gemaakt!”, zegt Lieberman steeds luider lachend. Hij wijst op de oorkonde aan de muur van zijn kamer. “Blijkbaar kun je de prijs ook krijgen voor de interpretatie van de media.”

Ook anderen zijn vertwijfeld. „Ik weet niet wat ik hier doe”, zegt Karl Teigen van de Universiteit van Oslo, winnaar van de Ig Nobel psychologie 2011. Hij onderzocht als eerste ter wereld waarom mensen in het dagelijkse leven wel eens zuchten. “Ik weet niet wat er grappig is aan mijn onderzoek”, zucht Teigen. “Ik ga volgend jaar met pensioen en dacht met stille trom te vertrekken. Dat kan ik nu wel op mijn buik schrijven.”

Teigen las vorig jaar nog in het blad van de Noorse academie van wetenschappen dat het al zo lang geleden dat een Noor een Ig Nobel had gewonnen. “Ik zal straks beroemd zijn op mijn universiteit. Maar ik weet niet of ik er trots op moet zijn of mij er juist voor zou moeten schamen.”

Maar voor gepensioneerd experimenteel psycholoog John Senders, die dit jaar de Ig Nobel publieke veiligheid kreeg, betekent de prijs eindelijk erkenning. Hij deed in de jaren zestig experimenten met afleiding van automobilisten op de snelweg. Een speciale helm, voorzien van een klep, simuleerde afleiding door telkens even een paar seconden het gezichtsveld van de bestuurder te hinderen. “Het was in een tijd dat er nog geen mobiele telefoon of sms bestond”, zegt de nu 91-jarige Senders, die op hoge leeftijd nog promoveerde aan de Universiteit van Tilburg. “Jaren later is mijn occlusiemethode de standaard geworden. In 2007 is die zelfs verwerkt in een officiële ISO-richtlijn voor veiligheid in auto’s. Mijn naam wordt daarin echter niet genoemd, de klojo’s zijn vergeten uit te zoeken wie het had bedacht! Daar was ik echt pissig over, maar dit maakt het goed.”