Na Christus

Het was een feestje voor Engelse columnisten: de beslissing van de BBC om bij jaartallen de aanduiding BC (Before Christ) en AD (Anno Domini) te vervangen door een even neutrale als wezenloze term – de Common Era, oftewel CE. De burgemeester van Londen, de lollige Tory Boris Johnson, verklaarde dat de man die dit besloten had in de burelen van de staatsomroep opgezocht moest worden om hem een „figuurlijke” schop onder zijn hol te geven.

Anderen zagen het als een ongevraagd zwichten voor de belangen van minderheden. Men gaat rekening houden met gevoeligheden die er waarschijnlijk niet eens zijn. Weg met ons, daar gaan we weer.

We kennen het hier ook – weg met het kruis op de mijter van Sinterklaas, een kunstzinnige plant met leuke slingers in plaats van de kerstboom in de aula. De bedreigde moorkop. De gefnuikte negerzoen. Multicultureel politiek correct en atheïstisch hypercorrect vinden elkaar. Een paar jaar geleden beklaagde de filosoof Herman Philipse zich in een forum over de aanspreektitel ‘Beatrix, bij de gratie Gods’ – als fervent ongelovige moest je zulke onzin kennelijk maar slikken. Schrappen dus.

Laat toch, wat kan het je schelen, dacht ik toen – en dat denk ik nog steeds zodra uit naam van vermeende gevoeligheden een radicale neutraliteit wordt bepleit. In de publieke ruimte zijn we allemaal gelijk en dat zullen we weten: er is de laatste jaren een stugge neiging om allerlei onschuldige vormen van eigenheid onschadelijk te maken. Daarbij worden verschillende, vaak tegengestelde principes aangeroepen, maar het doel is steeds hetzelfde: het uitbannen van ongerijmdheden, capitulatie voor gevoeligheden. De goedbedoelende schoolbestuurder denkt dat de moslim of hindoe een toeval krijgt bij het zien van een kerstbal. De principieel ongelovige ziet tekenen van religiositeit – de hoofddoek! – in de openbare ruimte als een aanslag op de rede.

De cultureel conservatief mag zich de hele dag opwinden: hij wordt woedend op de multiculturalisten die de symbolen van zijn eigen joods-christelijke-verlicht-seculiere-westers-Hollandse cultuur kleineren en tegelijk schuimbekt hij over het oprukken van cultuurvreemde symbolen in het straatbeeld – Sinterklaas moet zijn kruis inleveren, terwijl de minaretten tot in de Hollandse hemel reiken. Zoals een briefschrijver het laatst samenvatte: „Je moet je schuldig voelen dat je in je eigen land woont.”

Stelling: een land dat goed in zijn vel steekt, kan zich ongerijmdheden veroorloven. Cultuur is samenhang – en culturele samenhang is nooit rationeel georganiseerd, voegt zich zelden naar verlichte principes. Cultuur bestaat uit dikke lagen geschiedenis, restanten van achterhaalde en verworpen denkbeelden, brokstukken van vergane tradities. In een evenwichtige samenleving voel je je niet bedreigd door religieus-culturele uitingen die niet stroken met je eigen opvattingen. De aanduiding ‘na Christus’ heeft een puur culturele functie, die je wel degelijk kunt delen – zoals we de kerstboom kunnen delen. Wie de principes van de Verlichting aanhangt, zal erkennen dat Zwarte Piet echt niet kan – wie in Nederland opgroeit, wil er geen Groene Piet voor in de plaats. Cultuur is sterker dan de rede.

Alleen, jammer, dit is geen evenwichtige samenleving. Daarom verandert het grijze gebied tussen rationele denkbeelden en ongerijmde religieuze en culturele uitingen steeds vaker in een strijdperk. Zeker, er zijn echt hete hangijzers. Bij het debat over het verbod op ritueel slachten lukte het mij niet een onwankelbare positie in te nemen. Dierenwelzijn versus duizenden jaren traditie – ik kon voor beide partijen begrip opbrengen. Maar dierenleed was voor velen slechts een stok om hard te kunnen slaan. Wat moest worden afgeschaft was religieuze achterlijkheid.

Met eenzelfde agressieve gedrevenheid worden nu alle 150 Nederlandse vrouwen in boerka bevrijd – en als ze dat niet willen, worden ze net zo lang op de bon geslingerd tot ze alsnog het licht zien. De SGP zal moeten buigen voor de rechten van de vrouw. De publiek ruimte moet ontdaan worden van religieuze symbolen, geloven doe je maar thuis. En mocht de gulden terugkomen, dan komt er ongetwijfeld een actiegroep die ‘God zij met ons’ van de rand wil weren. Zowel bij de oude multiculturalisten als bij de bestrijders van de achterlijkheid gaan verlichting en intolerantie hand in hand.