Met Awlaki verliest Al-Qaeda charismatisch leider

Hij had de Amerikaanse nationaliteit en maakte in Jemen propaganda voor Al-Qaeda. Anwar al-Awlaki is nu geliquideerd, maar zijn Al-Qaeda-filiaal heeft alle ruimte.

FILE - In this file image taken from video and released by SITE Intelligence Group on Monday, Nov. 8, 2010, Anwar al-Awlaki speaks in a video message posted on radical websites. Yemen's Defense Ministry said in a statement Friday Sept. 30, 2011 the U.S.-born al-Qaida cleric Anwar al-Awlaki has been killed. The ministry provided no details in the statement Friday on one of its websites. (AP Photo/SITE Intelligence Group) NO SALES AP

De Jemenitische regering had hem al een paar keer eerder geliquideerd verklaard, maar dit keer hebben ook plaatselijke stamleden en Amerikaanse regeringsfunctionarissen de dood van de Amerikaans-Jemenitische ‘wereldterrorist’ Anwar al-Awlaki bevestigd.

Hoe het gisterochtend precies is gegaan, is nog onduidelijk. Amerikaanse bronnen houden het op een raketaanval door een onbemand vliegtuigje van de CIA. Tribale zegslieden in de noordelijke Jemenitische provincie Al-Jawf zeggen dat Amerikaanse vliegtuigen de aanval uitvoerden.

Awlaki’s organisatie, Al-Qaeda-op-het-Arabisch-Schiereiland, had nog niets bevestigd toen deze krant naar de drukker ging. Maar het is gebruikelijk dat er een paar dagen overheen gaan voor de dood van prominenten wordt bevestigd.

Na Al-Qaeda-oprichter en opperste leider Osama bin Laden is Al-Qaeda dus opnieuw een belangrijk gezicht kwijt. De vraag is: hoe belangrijk?

Peter King, voorzitter van de commissie voor binnenlandse veiligheid van het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden, zei gisteren dat „Al-Awlaki de afgelopen paar jaar gevaarlijker is geweest dan zelfs Osama bin Laden”. Vorig jaar bestempelden de Amerikaanse inlichtingendiensten zijn Al-Qaeda-op-het-Arabisch-Schiereiland als een groter gevaar dan de moederorganisatie. Hij was de eerste Amerikaanse burger die door het Witte Huis op de Amerikaanse dodenlijst was gezet.

Het is zonder meer waar: dit Al-Qaeda-filiaal, fusieproduct van de afdelingen in Jemen en Saoedi-Arabië, is een charismatische en inspirerende (op zijn werkterrein dan) leider kwijt. Maar niet dé leider, dat is de Jemeniet Nasser al-Wuhayshi. Behalve Awlaki zou nog een tweede Amerikaan (van Pakistaanse geboorte), Samir Khan, bij de actie zijn omgekomen. Maar voorzover bekend is de bommenmaker, de Saoediër Ibrahim Hassan al-Asiri, nog gewoon actief.

Awlaki (40), in de VS geboren uit prominente Jemenitische ouders en aan Amerikaanse universiteiten opgeleid, was een welsprekende propagandist in het Arabisch en Engels die jongeren voor de jihad, heilige oorlog, wierf op internet. Hij was de huis-ideoloog die de theoretische onderbouwing verschafte van de terreur tegen binnen- en buitenlandse doelen. In Inspire, de internet-glossy van de groep, maakte hij vorig jaar korte metten met islamitische denkers die afstand hadden genomen van geweld. Als een islamitische leider zich on-islamitisch gedraagt moet je tegen hem in opstand komen, schreef hij – dus weg met de Jemenitische president Saleh of de Saoedische leiders. En wat betreft Amerikanen, Britten en Israëliërs: hun regimes „terroriseren miljoenen moslims”. „Wij terroriseren al wie ons terroriseert.”

Amerikaanse functionarissen zeiden gisteren dat Awlaki een „beduidende operationele rol speelde” in de poging van de Nigeriaan Umar Farouk Abdulmutallab, eind 2009, om een vliegtuig bij Detroit te laten ontploffen met zijn ‘onderbroekbom’. Ook zou hij gif hebben willen gebruiken voor aanvallen op westerlingen. Zijn Al-Qaeda-filiaal probeerde de chef van het Saoedische antiterreurprogramma op te blazen en deed bompakketten op de luchtpost – overigens allemaal mislukt. In Inspire werd jihadisten in de VS geadviseerd het vuur te openen in restaurants waar ambtenaren eten, of met vrachtauto’s voetgangers te verpletteren.

Maar het feit dat hij zich prominent op internet deed gelden bewijst nog niet dat hij ook de man was van deze terreurplannen, of de organisator. Maar zelfs als dat wel zo zou zijn, zo merkten onder anderen analisten van het American Enterprise Institute en de Council on Foreign Relations gisteren op, dan wil dat nog niet zeggen dat het einde van Al-Qaeda nabij is. Na de liquidatie van Abu Musab Zarqawi in Irak, in 2006, zetten zijn opvolgers zijn terreurwerk onvermoeibaar voort.

Awlaki is gedood, dat is een feit, maar daartegenover staat dat Al-Qaeda toenemende ruimte heeft in Jemen. Met een shi’itische rebellie in het noorden en een separatische beweging in het zuiden was het gezag van de regering van president Saleh Jemen al vergaand ingeperkt. Daar bovenop is dit jaar de opstand van de oppositie in het kader van de ‘Arabische Lente’ gekomen, die de laatste tijd veel tekenen van burgeroorlog vertoont. Jemen is bijna niet meer dan een collectie oorlogsfronten, te midden waarvan Al-Qaeda aanzienlijke vrijheid van handelen heeft gekregen. De hoofdredacteur van de Yemen Post, Hakim al-Masmari, wees er gisteren tegenover Al-Jazeera bovendien op dat de Amerikaanse aanvallen op Al-Qaeda, die al een tijd aan de gang zijn, anti-Amerikaanse gevoelens onder de bevolking nog verder aanwakkeren. Met alle consequenties van dien.

Wat wel waarschijnlijk is: dat het zevende nummer van Inspire, dat zojuist is verschenen, het laatste is. Terreurexperts zijn het er over eens dat het magazine werd samengesteld door Samir Khan, die in 2009 uit Amerika naar Jemen uitweek. Awlaki was een belangrijke contribuant. Zoveel meer Amerikanen zullen er niet bij Al-Qaeda in Jemen zitten.