8 vragen over Leiden

Dol op feest, drukte en hutspot met klapstuk? Dit weekeinde en maandag wordt Leidens Ontzet gevierd. Acht vragen over een stad die het hele jaar door veel te bieden heeft.

Netherlands, Leiden. Herring and white bread for al the inhabitants of Leiden in front of the 'Waag' (weight house) is the tradition to celebratie the liberation of the city of Leiden on the third of October. Jurjen Drenth/Hollandse Hoogte

Naar Leiden? Hoezo Leiden? O ja, 3 oktober zeker?

Inderdaad, 3 oktober! Of juist niet – dat ligt eraan. Leiden viert de Spaanse nederlaag (1574) vele malen uitbundiger dan de Duitse (1945). Wie houdt van feest en drukte moet dezer dagen beslist naar Leiden komen. Wie liever rustig langs musea, winkels, grachten en terrassen slentert, stelt het bezoek even uit.

Nog tips voor het 3 oktoberfeest dit jaar?

Ook hier valt te kiezen: met of zonder kermis? Dol op Spiders, Boosters en Hully Gully’s, verover de feestslagvelden dan via de westzijde van de stad, waar ook station Leiden Centraal ligt. Pas op, glad! Glij niet uit over restanten van oliebollen, Vietnamese loempia’s en patat-met (die niet of kort tevoren al wel zijn geconsumeerd). En anders: ruk op vanuit het oosten, via station Leiden-Lammenschans of de snelweg A4. Daar ligt Festival Plaza (de Garenmarkt), waar de organiserende ‘3 October Vereeniging’ (nee, géén typefouten) dit keer haar 125ste verjaardag extra luister bijzet.

Vier dagen duurt het pleinfeest, dat al is begonnen op vrijdag 30 september. Dertig verschillende onderdelen telt het programma. Met een taptoe door acht showbands op zondag, onder andere uit Wit-Rusland en Italië. En ook, om nog een paar knallers te noemen: Anita Meyer, Ali B en Alain Clark.

De Kermis en een Leidse Lowlands-variant op een plaza, is dat alles?

Nee, o nee zeg, het complete programmaboekje is 96 pagina’s dik. Keuzestress! Eén vast programmaonderdeel mag hier niet ongenoemd blijven, alleen al om voeding te ontnemen aan een hier en daar heersend vooroordeel als zou de viering van Leidens Ontzet zich tot plat vermaak beperken. Honi soit qui mal y pense – maar ga vooral ook eens op 3 oktober, des morgens om 8.00 uur, naar de Koraalzang in het Van der Werf, waar uit duizenden kelen oud-vaderlandsche liederen klinken. ‘Lof zij den helden/ Die in ’t verleden/ Krachtig door eendracht/ Sterk door gebeden/ Kloek in den oorlog/ Wijs in beleid/ ’t Land onzer vaad’ren/ Hebben bevrijd.’ Waar in het hele koninkrijk wordt dergelijk cultuurgoed nog levend gehouden?

En dan, Leiden op 4 oktober en de ruim 360 dagen daarna? Heeft de stad ook iets te bieden dat verder nog kan ontroeren of verbazen?

Anders dan in Amsterdam zijn de Leidse musea gewoon open. (Alleen Museum Volkenkunde is deels dicht voor een opknapbeurt.) Nog nooit in Museum Naturalis geweest, bij voorkeur met kinderen? Doen! Zelfs kinderen met een ADHD-handicap kunnen er urenlang in de ban raken van het opgezette dierenrijk, met wanden vol kevers en vlinders bijvoorbeeld, tot en met dinoskeletten van twee etages hoog.

Betrekkelijk nieuw ingericht is de afdeling vroege Nederlandse geschiedenis in het Rijksmuseum van Oudheden. Niks duffe, ouwe scherven en speren. Het archeologische erfgoed is er – letterlijk en figuurlijk – knap verweven met een film van beeldschermen, afbeeldingen en projecties die oeroude landschappen en leefgewoonten tot leven wekken.

En ga dat zien: een tentoonstelling Vrijheid!, in stedelijk Museum De Lakenhal, over de eeuwenlange traditie van de 3 oktober-vieringen – afgelopen donderdag geopend en nog tot begin januari te zien.

Nee, niet weer 3 oktober!?

Toch nog even. Fotograaf Erwin Olaf heeft speciaal voor het 3 oktober-jubileumjaar een reeks portretten, stillevens en een hedendaags ‘historiestuk’ gemaakt, geïnspireerd op het Beleg van Leiden. Het werk is deels te zien in de Universiteitsbiblioitheek en deels in De Lakenhal. De eerste impressies hiervan, zoals Olafs ‘Hollandse meesterwerk’ dat afgelopen woensdag in deze krant stond, wekt hoge verwachting.

En nu: er op uit – weg van de drukte in de stad!?

Ja, doen! Huur een fiets op het station en wegwezen. Het aardige van Leiden is dat het middenin zoveel verschillende landschappen ligt. Wie van Leiden in zuidelijke richting, langs het dorp en ex-marinevliegveld Valkenburg, naar Wassenaar fietst, komt in een gemoedelijk coulissenlandschap van weiland en plukken bos. Zie vervolgens hoe ‘oud geld’ en ‘nouveau riche’ zich onder het beukengebladerte van het dorp Wassenaar door de economische crisis proberen heen te slaan. Wend bij gluurverzadiging eerst het stuur richting westen en daarna naar het noorden om tot rust te komen in de duinen en langs het strand. Eenmaal boven Noordwijk uitgekomen wachten in oostelijke en tot slot weer zuidelijke richting nog de Bollenstreek, het plassengebied van de Kaag en het oer-polderland bij Zoeterwoude. Een Hollandser fietstocht dan rondom Leiden valt bijna niet te maken.

Fietsen maakt hongerig. En dus, waar eten we vanavond?

Dat zal ik even aan 3.725 hardcore-Leienaars vragen, via het ‘Netwerk Leiden’ op LinkedIn. (... Een etmaal later...) Hè jammer, de respons valt tegen: vier reacties. Ik vrees dat iedereen druk bezig is met feestjurken naaien en praalwagens versieren voor de grote optocht van komende maandag. Gelukkig zitten er wel een paar bruikbare tips tussen. ‘Drs. Marlene’ noemt grande cartina Oloroso aan de Breestraat. „Na tienen wordt het een danscafé.” Simone weet een ‘adresje’ in de Burgsteeg: espressobar en traiteur Bocconi, klein en heel fijn. (Simone ken ik – Simone de Jong, creatief genie; google eens op haar naam en bezoek haar webwinkel Gloria.)

Hoe laat gaat de laatste trein?

Ach, blijf gezellig slapen. Flitsende hotelaccommodatie heeft Leiden (nog) niet. (Wordt aan gewerkt.) Maar knusse ‘bed and breakfast’ ligt er over de hele binnenstad verspreid. Apart huisje in de tuin, een woonboot – de markt van huiselijk en kleinschalig heeft zich pijlsnel ontwikkeld de afgelopen jaren.

    • Gijsbert van Es