Videokunstenaar klust in de porno

Kunstenaars die niet kunnen rondkomen van hun werk, hebben soms de gekste bijbaantjes. Of ze verlenen wederdiensten voor verkregen hulp: informele ruilhandel.

Wat is een kompas waard als je in de gevangenis zit? De Mexicaanse kunstenaar Jose Antonio Vega Macotela gaf tien gedetineerden in de Santa Martha Acatitla-gevangenis in Mexico City een voorwerp dat voor hemzelf van waarde was, waaronder een kompas. Hij vroeg hun deze voorwerpen te ruilen tegen iets wat van waarde was achter de tralies.

Van de uitkomsten maakte hij foto’s: plastic poppetjes, pulpboeken, drugs en damesondergoed bleken gangbare ruilmiddelen. Dat de gevangenen dit voor hem deden was een ruil op zich. De kunstenaar voerde voor elk van hen een wederdienst uit buiten de gevangenis. Zo ging hij op zoek naar de zoon van een van de gevangenen.

Het werk van Macotela is te zien op een tentoonstelling over ‘informaliteit’ in de economie en in de kunstsector, georganiseerd door het Stedelijk Museum Bureau Amsterdam (SMBA).

De Ghanese Okudzeto maakte een mini-tentoonstelling binnen de tentoonstelling, over een internationale oplichter wiens appartement ze van de Zwitserse politie mocht leeghalen nadat hij voor Interpol gevlucht was. In het huis van de man, vermoedelijk ook een Afrikaan, trof ze honderden zelfhulpboeken aan over rijk, gelukkig en succesvol worden, waarvan ze de kaften meenam en verwerkte in een kunstwerk.

Ook vond ze een faxcorrespondentie met de eigenaar van een Nederlandse houthandel, zowel collaborateur als slachtoffer van de fraudeur. De brieven, waarin de Nederlander steeds wanhopiger vraagt om betaling van gemaakte kosten, lezen als een spannend boek.

Ook kunstenaars doen soms schimmige zaken om het hoofd boven water te houden. De Spaanse kunstenaar Marc Roig Blesa maakte een ‘economisch portret’ van jonge kunstenaars in Amsterdam en Barcelona. Hij interviewde hen over hun bijbaantjes en maakte er met hulp van vormgever Rogier Delfos een posterserie van. Een 29-jarige fotografe in Barcelona verkoopt marihuana omdat ze geen serveerster wil zijn. „Van mijn kunst alleen kan ik niet leven”, zegt ze. „Maar ik heb geen zin in zweet.”

Een ander, videokunstenaar, maakt naast zijn kunstzinnige werk ook filmpjes voor de porno-industrie, waarin hijzelf figureert als ‘Astroboi’. Weer anderen hebben laagbetaalde baantjes als serveerster of schoonmaker. Mensen kijken langs hen heen alsof ze lucht zijn, vertellen ze. Niemand ziet dat zij kunstenaars zijn.

Tentoonstelling ‘Informaliteit’ in SMBA t/m 2 oktober. www.smba.nl