Onze beulen moeten praten, niet de cel in

Ruim twintig jaar lang is er gezwegen over de vroegere dictatuur in Brazilië.

Een waarheidscommissie krijgt nu twee jaar om misdaden bloot te leggen.

Een land dat zijn eigen geschiedenis niet kent, gaat geamputeerd door het leven. Zo’n land was Brazilië, zegt Flávio Tavares, schrijver en prominente dissident tijdens de militaire dictatuur in Brazilië (1964-1985). „Na het einde daarvan begonnen we met vergeten en niet met onderzoeken”, zegt de 77-jarige oud-journalist. Tavares juicht het dan ook toe dat het Braziliaanse parlement, na bijna een kwart eeuw getalm, een nationale waarheidscommissie wil instellen.

Tavares werd in 1969 beroemd toen hij als politieke gevangene werd geruild voor de gekidnapte Amerikaanse ambassadeur Charles Elbrick. Die werd drie dagen lang vastgehouden door de linkse guerrillabeweging MR-8. In zijn bekroonde boek over die tijd, Memórias do esquecimento (Herinneringen aan de vergetelheid) beschrijft Tavares in detail de martelpraktijken in de gevangenis.

De waarheidscommissie, waarvoor vorige week het groene licht werd gegeven, zal onder meer dit soort misdaden onderzoeken. Tijdens de dictatuur werden honderden linkse guerrilla’s en activisten gearresteerd, gemarteld, vermoord, of ze verdwenen. Mensenrechtenorganisaties drongen lang aan op de oprichting van zo’n waarheidscommissie, maar hebben nu het zover is toch nog veel kritiek.

Waarom eigenlijk?

„De commissie kijkt naar schendingen tussen 1946 tot 1988. Als je zo’n lange tijd moet analyseren, bestaat de kans dat bepaalde feiten niet aan het licht zullen komen. De commissie bestaat uit zeven leden en krijgt twee jaar de tijd. Niet genoeg om een dergelijk belangrijk onderzoek te doen.”

Waarom duurde de instelling van de waarheidscommissie zo lang?

„Braziliaanse generaals willen het recente verleden niet blootleggen. En de militaire ideologie heeft nog altijd veel invloed binnen de staat. Er zijn nog altijd politici die destijds aan de kant van de militairen stonden en hen nog steeds steunen. Het scheelt dat we sinds dit jaar een president hebben (Dilma Rousseff, red.) die zelf als politieke gevangene is gemarteld. Zij heeft het project doorgezet.”

Moeten er militairen de cel in?

„De commissie moet het land verzoenen met zijn verleden. Het is belangrijk om te laten zien wat zich heeft afgespeeld en dat de folteraars bekennen en vertellen wat zij gedaan hebben. Dat ze aangeklaagd worden vanuit historisch en ethisch perspectief. Na 26 jaar heeft het geen zin meer om mensen juridisch te veroordelen.”

Moeten linkse guerrillagroepen zich ook verantwoorden?

„Natuurlijk, ook hun misdaden moeten worden onderzocht. In mijn boek beschrijf ik hoe een poging om de Boliviaanse majoor Gary Prado te vermoorden, verkeerd afloopt. Die was verantwoordelijk voor de dood van Che Guevara in 1967. Een jaar later was Prado op cursus in Rio de Janeiro. In zijn plaats werd een onschuldige Duitse militair, een medecursist, doodgeschoten. Dat soort zaken moeten ook aan bod komen.”