Met Poetin blijft Rusland onvoorspelbaar

Het abrupte ontslag van minister van Financiën Alexei Kudrin, twee dagen nadat Vladimir Poetin zijn terugkeer naar het Kremlin aankondigde, toont aan dat het vermogen van Rusland om met onwelkome verrassingen te komen niet is verminderd. Maar veel beleggers hopen niettemin nog steeds dat Rusland na de verkiezingen voorspelbaarder zal worden. Dat zou wel eens op een teleurstelling kunnen uitlopen.

Om te beginnen werpt het besluit van premier Poetin om zich weer verkiesbaar te stellen als president niet veel licht op zijn toekomstige beleidsagenda. De afgelopen maanden heeft hij allerlei beslissingen genomen en beloftes gedaan – hogere sociale uitgaven, prijslimieten voor water, elektriciteit en brandstoffen, hogere belastingen – die van grote invoed zijn geweest op het vertrouwen van bedrijven en beleggers. Maar misschien is dit willekeurige populisme alleen maar bedoeld om stemmen te winnen.

Rusland zal zijn beleid na de verkiezingen ongetwijfeld wijzigen. En daarna telkens weer opnieuw. Poetins vermogen om de koers te verleggen is niet bepaald nieuw. In 2009 heeft hij besloten de pensioenen met 50 procent te verhogen, en vervolgens heeft hij verlammende belastingverhogingen afgedwongen ter financiering ervan. Het terugdraaien van geplande tariefstijgingen voor gas en elekriciteit, een zaak die beleggers na aan het hart ligt, is een jaarlijks ritueel geworden. De verrassende beslissing van Poetin in 2008 om de toetreding van Rusland tot de WTO uit te stellen kwam niet vóór, maar na de verkiezingen. Dat gold ook voor zijn besluit uit 2004 om oliemaatschappij Yukos te renationaliseren.

Dergelijke ommezwaaien zijn deels het gevolg van de chaotische wisselwerking tussen regeringslobbies en oligarchische belangen, die een kenmerk zijn van de Russische politiek. E n nu merkt Poetin dat het moeilijk is zijn populariteit hoog te houden. De levensstandaard stijgt niet meer zo snel. Zijn bewegingen naar het publiek toe zijn niet alleen bedoeld om stemmen te winnen, ook om de sociale stabiliteit te behouden en zijn geliefde imago als nationaal leider in stand te houden. Als hij moet kiezen tussen het schofferen van het publiek en het op de kast jagen van beleggers kiest Poetin onveranderlijk voor het laatste, in een schijnbaar blind vertrouwen dat olie alle problemen zal oplossen.

Op z’n best zal het beleid verwarrend en inconsistent blijven. In zijn vroege jaren hebben velen de onverwachte beleidswijzigingen van Poetin toegeschreven aan het feit dat hij de rommel van zijn voorganger Boris Jeltsin moest opruimen. Twee jaar geleden was het excuus de financiële crisis. Nu zouden de verkiezingen de voornaamste reden zijn. Wat zal na de verkiezingen de schuld krijgen? Misschien aan een nieuwe crisis. Dat is makkelijk voorstelbaar, gezien de financiële verrassingen van de laatste tijd.

Jason Bush

Vertaling Menno Grootveld