Kentekenregistratie door camera's gaat mij veel te ver

Het is verleidelijk om camera’s die er al hangen, te gebruiken voor allerlei doeleinden. Toch moeten we terughoudend blijven, vindt Marieke van Doorninck.

Burgemeester Van der Laan van Amsterdam stelde begin deze maand voor om de milieucamera’s aan de rand van de stad ook te gebruiken voor opsporing, door middel van automatische nummerplaatregistratie. Via deze registratie wordt nagegaan of kentekens in een overheidsregister staan. Dit kan criminelen en gestolen auto’s betreffen, maar ook mensen met een openstaande boete of mensen die ooit in aanraking kwamen met de politie.

Het zou geldverspilling zijn om naast de milieucamera’s ook politiecamera’s op te hangen, maar veel belangrijker is de vraag naar nut, noodzaak en wenselijkheid van permanente nummerplaatregistratie op de toegangswegen van Amsterdam. Van der Laan belooft dat de informatiestromen van gemeente en politie strikt gescheiden blijven, dat slechts twee specifieke groepen in het register worden opgenomen – overlast gevende taxichauffeurs en criminele jongeren uit de ‘Top 600’ – en dat op elke ‘hit’ een actie volgt.

Op zichzelf zijn dit nette uitgangspunten, maar hoe lang zijn ze houdbaar? Het strikt gescheiden houden van informatiestromen strookt niet met het principe van ‘één overheid’. Hierbij delen diverse overheidsorganisaties juist gegevens met elkaar. Wat als de belastingdienst met het verzoek komt om ook wanbetalers op te nemen in het register, of als de vreemdelingendienst vraagt om alle kentekens op te nemen van mensen zonder een verblijfsvergunning? Dit soort lijsten liggen al klaar voor de politie in het landelijke programmabureau voor nummerplaatregistratie. In Rotterdam worden dag en nacht kentekens gescand, aan de hand van ruim honderd hotlists. Het zou me niet verbazen als ook in Amsterdam een voorstel komt om de camera’s voor meer doelstellingen in te zetten. ‘Ze hangen er toch, dan kunnen we ze maar beter gebruiken.’

Ditzelfde zagen we bij de gemeentelijke toezichtcamera’s in Amsterdam. Deze zijn in veel gebieden opgehangen om criminaliteit en overlast tegen te gaan. Maar veel camera’s registreren hoofdzakelijk fout geparkeerde auto’s en wildplassers. Deze vergrijpen zijn ook mij een doorn in het oog, maar het is de vraag of we daarvoor verstrekkende instrumenten als camera’s moeten inzetten.

Camera’s mogen volgens de Grondwet alleen worden ingezet als ze voldoen aan de criteria van subsidiariteit en proportionaliteit. Dit betekent dat het probleem niet op een andere, minder ingrijpende, manier kan worden opgelost en dat het instrument in verhouding moet staan tot de zwaarte van het vergrijp.

Ik vraag me af of de Top 600 en overlastgevende taxichauffeurs voldoen aan deze criteria. Een surveillance op de taxistandplaats op het Leidseplein of het Centraal Station levert waarschijnlijk meer heterdaadjes op dan een week monitoren met camera’s die nummerplaten registreren. De Top 600 gaat juist over mensen die we kennen. Van hen weten we waar ze wonen en waar ze zich ophouden.

Met het inzetten van milieucamera’s voor deze groepen zetten we de poort open om iedereen te scannen die in een overheidsregister staat. Moeten we dat overhebben voor onze veiligheid? Uit onderzoek blijkt dat acties met nummerplaatregistratie weinig informatie opleveren over criminelen. Het is vooral een efficiënt middel om openstaande boetes en belastingschulden te innen.

Volgens de wet kunnen niet zomaar alle nummerplaten worden geregistreerd. Alleen de zogenoemde hits mogen worden bewaard. Wel wil het kabinet het juridisch mogelijk maken om álle kentekens, dus ook de no hits, te registreren en gedurende langere tijd te bewaren. In Duitsland heeft het hoogste gerechtshof dit onlangs ongrondwettelijk verklaard. In het Verenigd Koninkrijk heeft de conservatieve regering besloten nummerplaatregistratie om privacyredenen aan banden te leggen. Het Nederlandse College Bescherming Persoonsgegevens gaf een negatief advies over het kabinetsplan.

Hiernaar wordt niet geluisterd. Straks zal iedereen die Amsterdam in- of uitrijdt worden geregistreerd. Ik verwacht groot verzet van alle automobilisten die twee jaar geleden vanwege privacyschending in opstand kwamen tegen de invoering van het rekeningrijden.

De Wetenschappelijk Raad voor het Regeringsbeleid heeft gewaarschuwd dat nieuwe technologieën voor veiligheid vaak de grenzen van privacy en transparantie overschrijden. Nu de regering de grenzen opzoekt, moet Amsterdam er maar niet aan beginnen.

Marieke van Doorninck is fractievoorzitter van coalitiepartij GroenLinks in de Amsterdamse raad.