Joodse kiezer teleurgesteld in president Barack Obama

Onder Joodse kiezers in de VS groeit de twijfel aan Barack Obama, om zijn economisch beleid en zijn optreden in het Midden-Oostenconflict. Net als Carter in 1980 loopt hij als Democraat electoraal risico.

Shirts with the images of U.S. President Barack Obama and France's President Nicolas Sarkozy and State of Palestine shirts are displayed for sale in a market in Jerusalem's Old City September 18, 2011, ahead of the Palestinians' bid for statehood at the United Nations on Friday. REUTERS/Ammar Awad (JERUSALEM - Tags: POLITICS RELIGION)
Shirts with the images of U.S. President Barack Obama and France's President Nicolas Sarkozy and State of Palestine shirts are displayed for sale in a market in Jerusalem's Old City September 18, 2011, ahead of the Palestinians' bid for statehood at the United Nations on Friday. REUTERS/Ammar Awad (JERUSALEM - Tags: POLITICS RELIGION) REUTERS

Hij is gespecialiseerd in wetenschappelijk verantwoorde opiniepeilingen. Maar de blackberry van David Harris is ook een goed instrument om de sfeer in de Amerikaans-Joodse gemeenschap te proeven. „De hele dag gaat het door”, verzucht Harris. „Ik krijg emotionele mails uit twee kampen.”

Steeds is de strekking óf: ‘Obama heeft bewezen een echte Democraat te zijn’, of: ‘Obama laat Amerikaanse joden vallen’. „Het zijn er ongeveer evenveel. Het laat prachtig zien hoe verdeeld Amerikaanse Joden zijn, en hoe verhit het debat is.”

Harris is directeur van een van de oudste Joodse organisaties in de Verenigde Staten, American Jewish Committee (AJC). De partijloze Harris onderzoekt al jarenlang op zijn kantoor in New York de „liefdesrelatie” tussen de Democratische partij en de Joodse kiezers.

„Die duurt al sinds de verkiezing van president Franklin Roosevelt, in de jaren dertig. Joden vormen de op een na trouwste achterban van de Democraten”, zegt Harris. Alleen Afro-Amerikaanse kiezers zijn trouwer.

Eén keer lieten ze een Democratische kandidaat vallen. Dat was in 1980, toen president Carter verloor van de Republikein Ronald Reagan. Carter haalde 45 procent van de Joodse stemmen.

Harris: „Het Carter-scenario is nu een groot gevaar voor de Democraten. Een substantieel deel van de Joodse kiezers is de laatste maanden zo ontevreden over Obama, dat het de partij in de steek laat. Het gaat heel moeilijk worden deze groep nog terug te winnen.”

Barstjes in het liefdesgeluk tussen Joodse kiezers en de Democraten zijn te vinden in de wijken Queens en Brooklyn. Daar koos het negende kiesdistrict van New York bij tussentijdse Congresverkiezingen eerder deze maand voor een relatief onbekende Republikein, Bob Turner, in plaats van een Joodse Democraat.

Eenderde van de kiezers in het district is Joods. De verkiezing had het effect van een mokerslag op de Democraten, die al sinds het begin van de vorige eeuw op de steun van het district kunnen rekenen.

Als deze tendens doorzet en Joodse kiezers Obama laten vallen, dan ligt ook swing state Florida, waar veel gepensioneerde Joden wonen, binnen Republikeins handbereik.

David Harris somt voor Obama somber stemmende cijfers op. Nog 45 procent van de Amerikaanse Joden staat volgens zijn onderzoek achter Obama. Dat was in 2008 nog 78 procent. Ze keuren in meerderheid zowel zijn Israëlbeleid (53 procent) als economiebeleid (60 procent) af.

Steun van de kleine Joodse gemeenschap (bijna 3 procent) is ook cruciaal vanwege de hoge campagnebijdragen die Joodse donoren iedere verkiezing in de partijkas storten.

Obama heeft een projectmanager aangesteld die in samenwerking met zijn voormalige naaste adviseur David Axelrod de Joodse donorgelden moet binnenhalen. Volgens een schatting kan Obama eenderde van de Joodse donateurs van de verkiezingen van 2008 verliezen.

De Union Temple in Brooklyn is synagoge, crèche en ontmoetingscentrum ineen. De gemeente, circa 250 leden, bereidt zich voor op rosh hashana, het joodse nieuwjaarsfeest.

De leden van deze liberale gemeente lopen in en uit. Ze zijn vrijwel zonder uitzondering welgesteld: advocaten, ondernemers en artsen. „Deze synagoge is altijd een bolwerk van de Democraten geweest”, zegt rabbijn Linda Goodman. „Maar ook hier verandert dat. We hebben het er onderling vaak over. Er heerst frustratie.”

Goodman is een Democraat in hart en nieren. „De Joodse traditie”, zegt ze, „schrijft voor dat de haves, mensen met geld, zorgen voor de have-nots. Zo moet een maatschappij ook zijn. Ik wil best meer belasting betalen. Dat mis ik bij de Republikeinen. Maar in de gemeente wordt er anders over gedacht. Veel leden zijn teleurgesteld.”

Die teleurstelling is er over de haperende economie, zegt ze. „Mensen met een bedrijf hebben werknemers moeten ontslaan, de werkloosheid heeft hard toegeslagen in Brooklyn. Ik mis bovendien het verhaal, de prikkelende vergezichten waar hij in 2008 nog zo in uitblonk.”

Obama zou zijn gestraft om zijn Israël-standpunt, was de meest gehoorde verklaring. Ed Koch, oud-burgemeester van New York en een Democratische partijprominent, zei dat Obama „de boodschap had gekregen dat hij niet ongestraft Israël onder de bus kan gooien”.

Koch blijft Obama overigens trouw, voegde hij daar later aan toe.

Ook in de synagoge van rabbijn Goodman is kritiek op het Israël-beleid van de regering-Obama, vertellen gemeenteleden. „We zijn liberaal, maar willen niet dat de vriendschap met Israël op het spel staat”, zegt gemeentelid John Hanks.

De synagoge is verdeeld, zoals ook de Joodse gemeenschap in Amerika dat is. De lobbyorganisatie AIPAC, die gelieerd is aan Likud en invloedrijk campagne kan voeren in het voor- en nadeel van Congresleden, heeft een concurrent gekregen in de progressievere beweging JStreet.

De laatste jaren zijn er momenten van spanning geweest tussen Israël en de Amerikaanse regering. Obama benoemde vlak na zijn aantreden, in 2009, een speciale gezant voor het Midden-Oosten, George Mitchell.

Vrede tussen Israël en de Palestijnen werd een topprioriteit voor Obama. Hij veroordeelde de voortdurende bouw in nederzettingen in bezet gebied.

Inmiddels is een gefrustreerde Mitchell vertrokken, en hebben incidenten tussen Obama en de Israëlische premier Benjamin Netanyahu voor een kille sfeer gezorgd.

Desondanks heeft Obama nooit veel geforceerd, en lijkt zijn houding ten opzichte van Israël steeds meer op de afzijdige politiek van zijn voorganger George W. Bush.

Vorige week werd de vriendschap voor het eerst serieus getest. Obama hield bij de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties, een pleidooi tegen toetreding van een Palestijnse staat tot de VN.

Daar maakte hij duidelijk dat de Amerikanen alles zullen doen om deze door Israël ongewenste stap te blokkeren, zo nodig via een veto in de Veiligheidsraad.

Obama noemde zo’n stap een zinloos gebaar. „We hebben een diepe en lange vriendschap met Israël. Daarom geloven we dat iedere langdurige vrede moet beantwoorden aan de zorgen van iedere dag over de veiligheid van Israël.”

Duidelijk werd dat de speelruimte die Obama kan nemen in dit dossier drastisch geslonken is.

De Republikeinen proberen het beeld te verankeren dat Obama toch niet langer een ware vriend van Israël is. De Republikeinse koploper Rick Perry zei vorige week in New York dat Obama Israël in de steek had gelaten, en partij had gekozen voor „de Arabische straat”. „De regering isoleert een trouwe bondgenoot, en dat is niet alleen een belediging, maar ook naïef.”

David Harris: „Dit is vanaf nu Obama’s zwakke plek. Hij moet nu hard werken voor steun uit de Joodse gemeenschap. Die komt niet vanzelf meer. Ik denk dat deze speech goed ontvangen is. Maar of het genoeg is om de weglopers terug te krijgen, vraag ik me af. De tendens dat met name orthodox-joodse kiezers Republikeinser worden, is moeilijk te keren.”