In de filmwereld heette het de Chastainvloek

Ze speelde in 2006 al met Al Pacino. En later ook met Brad Pitt en Ralph Fiennes.

Maar niemand kende haar nog. „Mijn familie dacht dat ik alles uit m’n duim zoog.”

Jessica Chastain: "Mijn gezicht is nogal oud Hollywood, dat is nu weer in de mode." Foto AP Actress Jessica Chastain poses for a photograph for her new movie "Take Shelter" at the Toronto International Film Festival in Toronto on Sunday, Sept., 11, 2011. (AP Photo/The Canadian Press, Nathan Denette)
Jessica Chastain: "Mijn gezicht is nogal oud Hollywood, dat is nu weer in de mode." Foto AP Actress Jessica Chastain poses for a photograph for her new movie "Take Shelter" at the Toronto International Film Festival in Toronto on Sunday, Sept., 11, 2011. (AP Photo/The Canadian Press, Nathan Denette) AP

Zij is al zo’n vijf jaar een ster, alleen komt de wereld daar nu pas achter. Jessica Chastain (30) speelde met Al Pacino, Brad Pitt, Ralph Fiennes en tweemaal met Sam Worthington van Avatar. Maar al die films zijn nu pas te zien: 2011 is het jaar dat Jessica Chastain (30) supernova gaat.

Zeven films van haar gaan dit jaar in roulatie, de oudste is al uit 2006. Chastain: „Thuis begon het wat gênant te worden. Kwam ik: mam, ik heb een film opgenomen met Al Pacino! En nu speel ik met Brad Pitt en Sean Penn! En dan gebeurde er weer een jaar niets. Ik denk dat mijn familie geloofde dat ik alles uit mijn duim zoog. In het circuit hadden ze het al over de Chastainvloek. Maak een film met mij, en je weet dat hij jaren op de plank ligt.”

Films kunnen op allerlei manieren vertraging oplopen. Gedoe over rechten, perfectionistische regisseurs die maar blijven priegelen in de montagekamer (Terrence Malick, The Tree of Life), of filmbedrijf Miramax dat in andere handen over gaat (The Debt). Maar nu al haar films dan eindelijk uitkomen, heeft Chastain nieuwe zorgen. „Wat als mensen nu denken: daar heb je dat irritante meisje weer dat in al die films speelt?”

Want Chastain is dit jaar werkelijk overal. In Cannes maakt ze indruk als gracieuze, zachtaardige moeder O’Brien in The Tree of Life, die de Gouden Palm won. Eveneens in Cannes ontving Take Shelter de prijs van de kritiek: daar is zij de vrouw van een door apocalyptische visioenen – of paranoïde schizofrenie? – geplaagde arbeider. Op het filmfestival van Venetië was Chastain te zien als echtgenote van de rancuneuze veldheer Coriolanus en als pruilende verleidster in Al Pacino’s Wilde Salomé – uit 2006, en eigenlijk Chastains filmdebuut. In The Help, een onverwachte filmhit over rassenrelaties in de jaren zestig, is ze een geblondeerde Marilyn Monroe-wannabe. Dan is ze nog agent in Texas Killing Fields, en speelt ze in The Wettest Country in de World, een productie van het duo Nick Cave/John Hillcoat (The Road). In oktober neemt ze haar eerste horrorfilm op, Mamá, dan volgt sciencefictionspektakel Horizons met Tom Cruise.

Waarom wil iedereen opeens Jessica Chastain? In The Tree of Life etaleerde ze haar enorme charisma, maar ook in The Debt, een Holocaust-wraakthriller die ruim twee jaar geleden werd opgenomen en nu in première gaat. In deze remake van de Israëlische film Ha-Hov willen drie Mossadagenten – de gladde, ambitieuze Stephan, de stille, getroebleerde David en de onervaren Rachel (Chastain) – in Oost-Berlijn anno 1965 Dieter Vogel kidnappen, de monsterlijke arts van concentratiekamp Birkenau. Rachel laat zich in zijn gynaecologische praktijk inwendig onderzoeken: een heel nare scène. Later broeit in het schemerig ‘safe house’ in Oost-Berlijn een driehoeksrelatie tussen de agenten, terwijl de aan een verwarmingsbuis geketende Vogel vilein stookt.

The Debt cirkelt met flashbacks en flashforwards tussen Oost-Berlijn 1965 en Israël 1997, als de drie agenten nog steeds teren op de roem van hun ontvoering. Helen Mirren speelt de oude Rachel. Waarom regisseur John Madden (Shakespeare in Love) de toen volstrekt onbekende Jessica Chastain inhuurde? Voor de jonge Helen Mirren zocht Madden „een jonge, onbekende actrice, zonder bagage”, vertelt hij in het Dorchester Hotel in Londen. „Neem je een bekende actrice, dan kijkt iedereen van: hoe verandert zij in die oude bekende actrice?” Madden hoorde in het circuit over Chastain en belde regisseur Terrence Malick. „Hij was lyrisch, hij kon niet over haar ophouden.” Na een screentest begreep Madden waarom. „Ze is buitengewoon.”

The Debt komt net op tijd uit, want lang blijft Chastain niet meer onbekend. In Londen vertelt ze hoe ze haar best deed om een jonge Helen Mirren te worden. Ze observeerde de maniertjes van de gelauwerde actrice, vond op YouTube oude interviews, bootste die na. Ze oefende Mirrens spraakpatronen, eigende zich een Hebreeuws accent toe bij dezelfde spraakleraar als Mirren. Desondanks domineert zij The Debt. Chastain speelt niet de jonge Mirren, Helen Mirren speelt de oude Chastain. Wat je bijblijft, is de jonge Rachel in het lekkende Oost-Duitse flatje.

Waarom Chastain niet eerder werd ontdekt? De casting agents in Hollywood wisten zich niet goed raad met mijn uiterlijk, speculeert ze zelf. „Mijn gezicht is nogal oud Hollywood. Bleek, rood haar, scherpe hoeken, niet blond en gebruind. Dat is in de mode, dus nu ben ik heel nieuw Hollywood.” Haar gezicht doet denken aan Cate Blanchett, maar zonder haar hardheid.

In Londen oogt Chastain vrolijk: ze vindt het publiciteitscircus kennelijk nog wel aardig. Toen we haar in mei spraken in Cannes voor een ‘interview’ – eerder een minipersconferentie – zei ze enthousiast dat het haar eerste ‘junket’ was, zoals zo’n interviewmarathon heet. Op de rode loper wandelde ze als een schichtig konijntje langs de haag paparazzi, ineengeklemd tussen Brad Pitt en Sean Penn, die haar bemoedigende woorden influisterden. „Nu draaien we naar rechts en glimlachen twintig seconden.” Vandaag, in Londen, is ze meer op haar gemak. Ze giechelt, maakt brede gebaren, haar gezicht is enorm beweeglijk.

In Cannes stond alles in het teken van Chastains verering van Terrence Malick. Om de etherische engel te worden die ‘mevrouw O’Brien’ in diens The Tree of Life is, stortte ze zich op esoterische lectuur en sloeg aan het mediteren. „Die Malick, is dat soms een goeroe”, vroeg ik toen haar voeten van de grond losraakten. Chastain giechelde. „Overdrijf ik? Oké, nou…” – waarna ze uitlegde dat de grap met Malick is dat je een pretentieuze, gesloten intellectueel verwacht, terwijl hij een lieve, wat knullige man is met een boers accent.

De opnames van The Tree of Life sloopten haar, zegt ze vier maanden later. „Ik speelde moeder en probeerde een echte band met de kinderen te krijgen. Dat lukte iets te goed, ik was vreselijk droevig toen ik ze niet meer zag.” Gelukkig wachtte wraakthriller The Debt en kon Chastain, die bekendstaat om haar fanatieke voorbereiding, zich concentreren op „uiterst deprimerend leeswerk” over de Holocaust en nazidokter Joseph Mengele, spraaklessen plus vier maanden intensieve training in de Israëlische vechtsport krav maga. „Krav maga is een zelfverdedigingsport”, zegt Chastain. „Maar eigenlijk gaat het erom iemand zo snel mogelijk te vermoorden. Dus gedraag je maar.”

In het Dorchester Hotel in Londen is Chastain nog steeds de enthousiaste debutant. „Dit zijn mijn eerste interviews in Engeland”, zegt ze. „Nou, extra je best doen dan maar”, zegt een collega. Chastain draait met haar ogen: „The things you have to do for art.” Of er zaken zijn die ze niet meer kan doen nu iedereen haar wil? Nou, ze speelt minder ukelele dan ze zou wensen. Ukelele? „Ja, ik weet ook dat de helft van de veertienjarige meisjes op YouTube tegenwoordig ukelele speelt, maar ik deed het voordat hij ‘girls best friend’ werd”, zegt Chastain lachend. Gitaar speelt ze ook. „Maar dat geeft te veel lawaai in hotels. En ik wil niet dat bloemenmeisje met gitaar zijn.”

Chastain weidt graag uit over de dingen die ze van haar tegenspelers leert. „I still geek out all the time. Ik ben nog snel onder de indruk. Filmen met de briljante Helen Mirren, dat is erg intimiderend.” In The Debt was vooral Sam Worthington haar leermeester: toneelgeschoold, maar bekend geworden als actieheld in Avatar, Terminator en Clash of the Titans. Chastain: „Sam noemde me Gumby omdat ik mijn armen stil hield tijdens het rennen. Hij leerde me rennen als Tom Cruise.” Inmiddels is Worthington een superster. Chastain: „Hoe blijf je normaal? Sam is dezelfde Australische jongen, zijn omgeving is gek geworden. Daardoor zul je op den duur wel veranderen.”

In Londen kan ze nog anoniem over straat, maar op het filmfestival van Toronto merkte Chastain dat wel iets veranderde. „Ik kwam acteur Jeffrey Rush tegen, mijn idool. Voor ik mij aan zijn voeten kon werpen, zei hij: ‘Oh Jessica, je bent geweldig.’” Ze glimt. „Maar aan de andere kant: ik was in Toronto uitgenodigd door een glossy blad dat zeven pagina’s aan me besteedde. Ik had geen ID en de portier liet me gewoon niet binnen. Ik stond een kwartier in de regen te sms’en.”