Journalistiek mijnenveld

Het Midden-Oosten is niet alleen een politiek maar ook een journalistiek mijnenveld. Al jaren krijgen journalisten van verschillende kanten het verwijt dat ze partijdig zijn en ten onrechte te positief of juist te negatief berichten over de strijdende partijen.

De stichting ‘Stop de bezetting’ vindt veel berichtgeving in het voordeel van Israël, terwijl de belangenbehartigers van Israël de media verwijten juist teveel nadruk te leggen op ‘het Palestijns lijden.’

Dat geeft te denken: wanneer is de berichtgeving tendentieus, vooringenomen en eenzijdig? Wat zijn de effecten van woorden als de ‘bezette gebieden’, ‘illegale nederzettingen’, ‘bloedige terreurdaden’, ‘extremistische fundamentalisten’, ‘kolonisten’, om nog maar niet te spreken van het bekende ‘veiligheidshek’? Woorden activeren achterliggende betekenissen, maar de manier waarop de lezer of kijker deze decodeert hangt af van zijn of haar referentiekader. Om die reden kan hetzelfde Journaalitem voor de ene kijker juist bewijzen dat het NOS Journaal te negatief is over de Palestijnen, terwijl de ander vindt dat Israël er juist bekaaid vanaf komt.

Ook veel onderzoek naar berichtgeving is gebaseerd op één centraal paradigma waarin de ‘werkelijkheid’ van het conflict is vastgelegd.

Alles wat vervolgens in de berichtgeving afwijkt van dat paradigma, geldt dan als ‘tendentieus’, ‘partijdig’, of ‘niet objectief’. Als de media schrijven dat de Israëliërs een ‘vergeldingsactie’ uitvoeren vanwege ‘raketbeschietingen’ vanuit Gaza, is dat pro-Israël omdat de context ontbreekt. Want waar zijn die raketten ook weer een antwoord op? Op de bezetting natuurlijk. Omgekeerd, als Palestijnse vissers niet meer ver de zee opmogen, ontbreekt de context dat Israël dat doet om wapensmokkel te voorkomen. En dat is dus weer pro-Palestijns. Inderdaad een mijnenveld, ook voor onderzoekers.

Voormalig redacteur van NRC Handelsblad Hans Moll komt met nieuw materiaal voor deze discussie in zijn boek ‘Hoe de nuance verdween uit een kwaliteitskrant’ waarin hij probeert te bewijzen dat zijn krant de afgelopen jaren duidelijk stelling heeft gekozen tegen Israël. Pogingen om hier een discussie over te voeren op de redactie leverden niet veel op, schrijft hij.

U kunt de gehele recensie hier lezen.