Bermbom is weer in

Door Amerikaans ingrijpen werden de Talibaan vorig jaar uit Kunduz verjaagd.

Nu duiken ze in groepjes weer op in de stad. „We zijn sterker dan ooit.”

Afghaanse mannen kijken toe hoe Duitse militairen vlak buiten Kunduz patrouilleren. Foto AP Afghan men look on as German Army soldiers patrol near Char Darah, outside Kunduz, Afghanistan, early morning Tuesday, Sept. 20, 2011. (AP Photo/Anja Niedringhaus)
Afghaanse mannen kijken toe hoe Duitse militairen vlak buiten Kunduz patrouilleren. Foto AP Afghan men look on as German Army soldiers patrol near Char Darah, outside Kunduz, Afghanistan, early morning Tuesday, Sept. 20, 2011. (AP Photo/Anja Niedringhaus) AP

In de bazaar van Kunduz met fruitverkopers, schoenenpoetsers en bedelaars is het rond vijf uur in de middag altijd druk. Voordat de avond valt, willen mannen vergezeld door vrouwen weggestopt in boerkas nog wat laatste boodschappen doen.

In dit gewoel duikt plotseling een oude bekende op, een Talibaanstrijder die lange tijd tegen de Afghaanse overheid en haar NAVO-bondgenoten vocht. Maandenlang was hij onbereikbaar, omdat hij naar Pakistan was gevlucht voor het Amerikaanse tegenoffensief in Kunduz. Zijn nieuwe telefoonnummer wil hij niet geven, zegt hij. „Veel te gevaarlijk. We moeten weer opnieuw beginnen en we worden erg goed in de gaten gehouden door de NAVO en de Afghaanse autoriteiten.”

Sinds een week of twee komen steeds meer berichten binnen dat strijders weer vat proberen te krijgen op Kunduz. In districten als Chardara en Dasthe Archi wonen naar schatting tweehonderd strijders bij ‘gewone’ Afghaanse families. Overdag lopen ze gewoon op straat. ’s Nachts worden ze gezien als ze in groepjes door de dorpen struinen om aanslagen voor te bereiden. Abdul Momin, de districtgouverneur in Chardara, heeft dat gemerkt. Hij ontsnapte eerder deze week aan een bermbom. „Ik weet”, zegt hij, „dat ze er zijn en dat ze zich focussen op het leggen van bermbommen. Maar wij willen met de 150 politiemannen die we hier hebben tegenwicht bieden.”

De inwoners van Kunduz vragen zich af hoe lang het nog veilig blijft in hun gebied. Zij zagen Kunduz drie jaar geleden langzaam uit handen van de Afghaanse overheid glijden. De Talibaan en verwante milities wisten grote gebieden over te nemen. Toen de Amerikanen besloten het gevecht in de zomer van 2010 over te nemen van de Duitsers, die maar geen grip konden krijgen op Kunduz, verruimde dat de bewegingsvrijheid voor veel burgers. Inwoners van de stad Kunduz reageerden opgetogen en stapten in de auto om terug te keren naar hun geboortedorpen in de omliggende districten. Sommigen waren daar twee jaar niet geweest.

De angst dat het weer mis kan gaan is nooit weggeweest. Een bron binnen de Verenigde Naties benadrukt dat „militaire schoonveegoperaties alleen voor de korte termijn helpen”. Volgens deze bron zijn de Afghaanse politie- en legereenheden in Kunduz nog niet zelfstandig genoeg om deze dreiging aan te pakken. Bovendien willen de Amerikanen zo snel mogelijk weg uit Afghanistan. „Dat is beangstigend, als je ziet hoe snel de vijand zich opnieuw manifesteert en hoe lang het duurt voordat de Afghaanse overheid het zelf kan.”

Talibaan-commandant Mohammed (zijn echte naam is bij de krant bekend) was ook gevlucht voor de Amerikanen en maandenlang van de radar verdwenen. Maar Mohammed (ongeveer 28), die drie jaar geleden zijn studie verruilde voor de oorlog, is nu alweer twee weken terug in Kunduz. „Door de training in Pakistan zijn we sterker dan ooit”, zegt Mohammed over de telefoon. „We zijn een stuk beter georganiseerd, omdat hoge commandanten in Pakistan ons hebben opgeleid.” Volgens hem is „een nieuwe strategie” ontwikkeld: de Talibaan gaan het directe gevecht met de Amerikanen uit de weg. „We kunnen alles aan, maar het beste is om nu bermbommen te leggen waar de buitenlanders als doven en blinden op zullen stappen.”

Een andere strijder, commandant Abdullah, is ongeveer veertig jaar en heeft twintig strijders onder zich. Ook hij wil over de telefoon wel wat uitleggen. Hij vertelt hoe hij in Pakistan van de Talibaan-leiders de opdracht kreeg om opnieuw in Kunduz te vechten. De Amerikanen hebben veel onschuldige burgers vermoord tijdens hun operaties, zegt hij. Hij wil wraak nemen. Ook bekritiseert hij de milities die „niet islamitisch zijn en alleen maar burgers beroven”.

Omar Khel, die als hoofd van de lokale Vredesraad in Kunduz in contact staat met de Talibaan, bevestigt dat de strijders terugkeren naar Kunduz. Op dit moment is het nog wel lastig in te schatten of ze in staat zijn een vuist te maken, voegt hij eraan toe. „We zien ze weer binnenkomen. Pakistan pusht die strijders om terug te keren. Maar ik kan nog niet zeggen hoe snel ze een instabiele situatie kunnen creëren.”

Hamid Akha, politiecommandant van het oostelijke district Dashte Archi, geeft toe dat hij het niet alleen kan. „Ik heb de Amerikanen al gebeld en gezegd dat ze weer moeten ingrijpen.”