'Alles wat wij publiceren moet pijnlijk foutloos zijn'

Op de Fontys Hogeschool in Tilburg volgen studenten journalistiek het project ‘factcheck’. „Wij willen laten zien dat berichtgeving accurater kan én moet.”

Amandelen weg laten halen heeft geen invloed op de verkoudheid. Zo brachten verschillende nieuwsmedia enkele weken geleden het nieuws. Na extra onderzoek bleek dit alleen op te gaan voor neusamandelen.

Ook was er een bericht waarin stond dat de strandtentjes ondanks de slechte zomer geen verlies geleden hebben. Later bleek dat cijfers voor deze conclusie niet klopten.

Of neem de controverse over melk. En hoe gezond dat eigenlijk is.

Het zijn onderwerpen waarmee de studenten factcheck van de Fontys Hogeschool Journalistiek in Tilburg (FHJ) bezig zijn. Verscholen achter computers in alle hoeken van het gebouw zoeken de factcheckers uit wat er ‘waar’ is van die nieuwsberichten. „In het belang van de lezer moeten we zo duidelijk mogelijk zijn over wat er in een bericht staat. Op die manier voorkom je misverstanden”, aldus initiatiefnemer Monique Hamers.

Hamers heeft het project factcheck bedacht. Drie jaar geleden vroeg de directie van de hogeschool haar een nieuw vak te ontwikkelen voor vierdejaars. „We gaan eigenlijk terug naar de basis. Alles wat de studenten hebben geleerd, passen we toe. En dan is het, simpel gezegd, gewoon kijken of nieuwsberichten wel kloppen.”

Verrassend genoeg blijken er genoeg geschreven en audiovisuele media te zijn die klakkeloos persberichten overnemen zonder deze te checken. Overhaaste conclusies zijn aan de orde van de dag en de studenten schrokken daarvan. Vierdejaars studente Elmke Hendrix: „Veel media nemen zonder te checken persberichten over. Dat is echt een groot probleem. Ze realiseren zich niet dat er veel onzin in persberichten staat.”

Hendrix en haar medestudenten, zo’n 80 per jaar, checken jaarlijks rond de 250 artikelen, waarbij de focus ligt op geschreven media. „We vinden de artikelen door de krant te lezen. Als iets opmerkelijk is, gaan we dat uitzoeken”, aldus Hendrix.

Hoofdbegeleider Jos Straathof noemt het project ‘nuttig’. „De lezer stelt zich steeds kritischer op. Vroeger namen ze alles wat de journalist schreef voor waar aan, nu kunnen ze via internet zelf op onderzoek uit. Die digitalisering vraagt om een nieuwe manier van journalistiek. Wij willen laten zien dat berichtgeving accurater kan én moet.”

De studenten journalistiek vertellen honderduit over hun onderwerpen. Suzanne Huig heeft net een een artikel gecheckt over Wijchen, waar een DNA-bank zou worden ingezet om hondenpoep te kunnen koppelen aan de producent ervan. „Het is inderdaad een vreemd onderwerp. Het ANP heeft, zonder te checken, het bericht doorgestuurd. Daarna is het overgenomen door allerlei nieuwsmedia”, aldus Huig.

Hij kwam erachter dat er niets van deugde. „De gemeente Wijchen blijkt hier nooit serieus over nagedacht te hebben.”

De vierdejaars hebben wel moeite journalisten te confronteren met hun fouten. Vijfdejaars Arvid van Boekel „leek het betweterig om ‘ervaren’ journalisten op het matje te roepen”. Hij moest de journalist bellen die het bericht over de amandelen had geschreven. „Ik zag er tegenop, want ze zijn natuurlijk niet voor niets journalist geworden.”

Nu heeft Van Boekel die angst niet meer. „Het valt reuze mee. Veel journalisten zijn erg behulpzaam, daar leren we van.”

Na een succesvolle pilot in 2008 is factcheck sinds 2009 een verplicht vak voor alle vierdejaars van de opleiding. Ook de masteropleiding journalistiek in Leiden heeft het concept overgenomen in het lesprogramma. Daar heet het ‘nieuwscheckers’.

Een goed initiatief, vindt de voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Journalisten, Huub Elzerman. De juiste feiten hebben, is een kernwaarde in de journalistiek. „Ik vind het goed dat studenten er door dit concept mee leren omgaan.”

Elzerman erkent dat media persberichten onder tijdsdruk wel eens zonder afdoende controle overnemen. „Het is natuurlijk treurig dat er soms geen tijd is om alles te dubbelchecken”, zegt hij.

Maar van hem hoeft niet elke journalistieke opleiding factchecken als apart vak te introduceren. Elke school moet zijn studenten sowieso leren betrouwbare gegevens te verzamelen. „Linksom of rechtsom, journalisten moeten gewoon goed leren checken.”

De Tilburgse studenten worden op hun beurt ook streng beoordeeld als ze artikelen op feiten hebben gecheckt. Hun beste publicaties daarover komen op een website. Straathof: „De stukken worden drie keer nagelezen, gecheckt en gedubbelcheckt, want alles dat wij publiceren op onze website moet ‘pijnlijk’ foutloos zijn. Je kunt natuurlijk journalisten niet vragen hoe iets zit als je het zelf verkeerd doet. Je moet je naam hoog houden.”