Albayrak werd goed beloond voor hervormen COA

Minister Leers ergert zich openlijk aan Nurten Albayrak, de omstreden baas van de organisatie die asielzoekers moet huisvesten. Zij verdiende „significant meer” dan zij Leers eerder vertelde. De conclusie van de minister: „Zo kan ik niet werken.”

Nurten Albayrak zou een schrikbewind hebben gevoerd bij het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers, voor een cultuur van angst hebben gezorgd. Althans, zo zeiden anonieme bronnen de afgelopen weken tegen media. Daar komt nu een beschuldiging bij: Albayrak heeft gelogen over haar salaris.

Deze keer is de bron niet anoniem, maar minister Gerd Leers (Asiel, CDA). Het woord liegen gebruikt de minister natuurlijk niet. Albayrak is per direct op non-actief gezet vanwege „inconsistentie in de informatie die ons is geleverd over de bezoldiging van de Bestuursvoorzitter van het COA”, zo schreef Leers gisteren aan de Tweede Kamer. Dat is een stuk parlementairder uitgedrukt, maar de beschuldiging is er niet minder om.

Kleine inconsistenties zijn het niet, zo legt een voorlichter van de minister uit: „Uit schriftelijke bewijzen blijkt dat Albayrak significant meer verdiende dan zij zelf heeft voorgehouden.” Hoeveel precies meer, wil de voorlichter niet prijsgeven.

Na publicaties door de NOS over grote onrust bij werknemers van het COA hadden de minister en de raad van toezicht van het ‘zelfstandige bestuursorgaan’ (zbo) vragen aan Albayrak gesteld over haar salaris. De antwoorden daarop waren, in de woorden van Leers, „half in orde of in tegenspraak met eerdere antwoorden”. De conclusie van de minister: „Zo kan ik niet werken.” Vandaag blijkt het gevolg: Leers zal een interim-manager aanstellen om het werk van Albayrak over te nemen.

Dat de minister blijkbaar niet in detail op de hoogte was, komt door de positie van de zogeheten zbo’s – waarvan er meer dan 100 zijn. Die voeren met publiek geld publieke taken uit, maar de dagelijkse bedrijfsvoering valt niet onder de directe verantwoordelijkheid van de minister. Bekende voorbeelden zijn de Publieke Omroep en De Nederlandsche Bank.

Om over het definitieve lot van Albayrak te beslissen heeft Leers oud-informateur en CDA’er Rein Jan Hoekstra gevraagd onderzoek te doen naar de gang van zaken. Pas dan trekt de minister zijn conclusies, zegt de voorlichter. Maar dat ze ooit terugkomt, lijkt onwaarschijnlijk.

Duidelijk is wel dat er geen overeenstemming is over een essentiële vraag: is het salaris boven de balkenendenorm? Leers is ervan overtuigd dat Albayrak meer verdient. De norm – die overigens (nog) geen wet is en dus niet afdwingbaar – ligt op 223.666 euro (inclusief pensioenaandeel en onkostenvergoeding).

Het COA vond altijd dat het salaris wél onder de norm lag. Dat blijkt ook uit een gedetailleerde uitleg op 12 september van het salaris van de bestuursvoorzitter, naar aanleiding van vragen van de NOS. Die bevat veel posten en jargon, en levert voor de leek vooral mist op. Een mist die bekend is van discussies over hoogtes van salarissen in de (semi-)publieke sector. Wat telt mee bij het bepalen van de norm, wat niet?

Maar dat is niet de oorzaak van de ongebruikelijk openlijke ergernis van minister Leers. Die komt door het verschil tussen de uitleg van Albayrak en de intussen overhandigde salarisstrookjes en andere schriftelijke bewijzen. Het zijn pijnlijke conclusies voor een directeur die de afgelopen jaren een drastische reorganisatie doorvoerde die veel mensen hun baan kostte.

Dan zijn er ook nog de verhalen over de bestuursstijl van Albayrak. Of daar iets van waar is, weet Leers nog niet. In eerste instantie werden veel klachten verklaard door het feit dat het COA dramatisch is gekrompen. Omdat er steeds minder asielzoekers op te vangen waren, moesten de afgelopen acht jaar 3.300 van de 5.000 werknemers weg.

In een organisatie die zo’n proces ondergaat, zijn klachten over de leiding nauwelijks te voorkomen, zeker niet als er ook geruchten gaan over een directieve persoonlijke stijl. Dat twintig directeuren de afgelopen jaren vertrokken, leek ook een teken van verstoorde verhoudingen. Maar ook dat werd door het COA uitgelegd: door de krimpende organisatie is het aantal directeursposten van zeventien naar zes teruggebracht. Dat scheelt al. Slechts twee directeuren vertrokken met ruzie. De anderen waren interim-managers of directeuren die vertrokken wegens een ‘carrièrestap’.

Dat er bij werknemers angst was voor een ontoegankelijke en bruuske Albayrak blijft voorlopig bij anonieme aantijgingen. Formele klachten waren er nooit, ook niet vertrouwelijk. Leers laat het nu wel onderzoeken. Met de hoofdpersoon op non-actief is er voor werknemers minder reden zich stil te houden.

Politici doken op de zaak. Asielzoekers en hun opvang zijn al jaren hot, zie het generaal pardon. Voor de PVV bleek het aanleiding te fulmineren over de bestuurlijke elite van Nederland. PvdA-Kamerlid Hans Spekman stelde vragen over verspilling van belastinggeld. Bijkomstigheden die de aandacht trokken waren dat Albayrak VVD’er is en nicht van de voorganger van Leers, PvdA’er Nebahat Albayrak.

Albayrak is niet de eerste bestuurder van een zelfstandig bestuursorgaan die in opspraak raakt omdat ze mogelijk te goed voor zichzelf heeft gezorgd. Beroemd is het voorbeeld van Tjibbe Joustra, die als directeur van uitkeringsinstantie UWV het hoofdkantoor in de ogen van de Tweede Kamer nogal duur liet verbouwen. De toenmalige minister Aart Jan de Geus (CDA) hield Joustra heel lang de hand boven het hoofd, om uiteindelijk te ontdekken dat Joustra hem verkeerd had geïnformeerd over de verbouwingskosten. Een paar jaar geleden moest Nout Wellink zich verdedigen. Als toenmalige president van De Nederlandsche Bank verdiende hij bruto 400.000 euro. Bewindsman Jan Kees de Jager (CDA) deed niet meer dan beloven dat Wellinks opvolger minder zou verdienen. Minister Leers heeft minder geduld.