De revival van de Polaroid zet door

Brandon Long, Bradley Laurent, Andrea Jenkins / Foto's The Impossible Project
Brandon Long, Bradley Laurent, Andrea Jenkins / Foto's The Impossible Project Brandon Long, Bradley Laurent, Andrea Jenkins / Foto's The Impossible Project

De instantfotografie van Polaroid sneuvelde in de revolutie van de digitale fotografie. Maar bij kunstenaars wordt de instantfoto met de dag populairder. The Impossible Project, ‘erfgenaam’ van Polaroid in Enschede, ziet er toekomst in.

Polaroid komt terug: een deel van wat eens de Polaroid-fabriek in Enschede was, biedt nu onderdak aan een project dat je niet zozeer industriële archeologie zou kunnen noemen als wel industriële Renaissance. Na het faillissement in 2008 van Polaroid wilde het Amerikaanse bedrijf wel een gebouw verkopen aan Oostenrijker Florian Kaps en zijn drie mededirecteuren. Onder de naam The Impossible Project proberen zij de polaroidfotografie te laten herleven.

Tot 2007, een jaar voordat Polaroid aankondigde zich geheel uit de instantfotografie terug te zullen trekken, werden in de Polaroidfabriek 30 miljoen pakjes film voor de Polaroidcamera gemaakt. Na het faillissement zijn er van de honderden werknemers van de fabriek tien overgegaan naar Impossible.

Impossible heeft de handen vol aan de productie van zogeheten ‘integraalfilm’: de SX-70, een pakketje foto’s met onderaan een dikke rand waarin zich het batterijtje bevindt. Zo’n pakketje bevat alles: het negatief dat in de camera belicht wordt, de ontwikkelvloeistof en bovenop de positieve foto.

Voor het promoten van de films zoekt Impossible nu vooral zijn heil in de kunst. In het kader van het project ‘Impossible Works’ geeft het bedrijf kunstenaars gratis films. Dat deed de Polaroid-fabriek vroeger ook en het vormde de basis van een imposante kunstcollectie op instantfilm. Die is vorig jaar bij de lang slepende faillissementsafwikkeling geveild. Zo’n 10.000 polaroids gingen naar een anonieme Amerikaanse verzamelaar, slechts 4.000 exemplaren zijn in handen gekomen van een bij Impossible betrokken handelaar in camera’s.

Zora Strangefields, Steve Maniscalco / Foto's The Impossible ProjectZora Strangefields, Steve Maniscalco / Foto's The Impossible Project

Er is ook een boek, From Polaroid to Impossible, met werk op alle formaten en types film die Polaroid sinds de oprichting in 1938 heeft geproduceerd. Alleen al de oogst op de in 1972 geïntroduceerde SX-70-film is indrukwekkend. Een naakt van Helmut Newton. Een landschap van Ansel Adams. Zelfportretten van Andy Warhol, waarvan er eentje de kaft van het boek siert: Warhol die zichzelf fotografeert met tussen zijn vingers een polaroidtoestel waaruit een zelfportret glijdt.

Menig kunstenaar maakt ook gebruik van het gegeven dat de SX-70-foto zo duidelijk een voorwerp met een venstertje is door ze tot een soort collage te monteren. Het leidt tot collages met verschillende motieven of als één gefragmenteerde afbeelding, zoals David Hockney deed. De Duitse fotograaf James Nitsch stak er een scheermesje in – de fascinatie met het chemische trucje binnenin is onuitroeibaar. Onder de kunstenaars die zich al aan Impossible’s silver shade hebben gewaagd, is de Japanse coryfee Nobuyoshi Araki, specialist in vastgebonden meisjes.

Maar directeur Florian Kaps wil meer dan een afzet die zich beperkt tot de kunstwereld. Dat zou ook niet lonend zijn. Het bedrijf probeert per jaar drie miljoen films te produceren en af te zetten, een tiende van wat Polaroid in 2007 fabriceerde. Impossible maakt nu ook films als ‘gadget’ voor bedrijven. Daarom treft binnenkort iedere gast van de Amerikaanse hotelketen Ace naast de minibar een camera met film aan. Kaps heeft ervaring met marketing: hij zette in de jaren negentig met succes de Lomographic Society op, rond de verkoop van de plastic Lomo-camera’s, massaal geproduceerd in de Sovjet-Unie. Maar die bleven voor hem op den duur “toch te veel speelgoed”, zegt hij.

Impossible handelt ook in oude Polaroid-camera’s die het heeft opgeknapt. Het is de bedoeling dat er nieuwe Impossible-camera’s komen. Maar dat kan even duren:
“Er zijn naar schatting in de wereld zo’n 300 miljoen Polaroid-camera’s die het nog doen.”

Lees het volledige verhaal over de revival van de Polaroid vandaag in nrc.next of in de digitale editie voor abonnees.

    • Raymond van den Boogaard