Slim rietje maakt vuil water snel schoon

Het Zwitserse bedrijf Vestergaard Frandsen ontwierp rietjes om veilig ongezuiverd water te drinken. De ‘LifeStraws’ worden inmiddels gratis uitgedeeld – in ruil voor emissiecertificaten.

Vestergaard Frandsen's Carbon For Water campaign to distribute 1 million Lifestraw Family water filters in one month, April-May 2011, in western Kenya's Kakamega area.
Vestergaard Frandsen's Carbon For Water campaign to distribute 1 million Lifestraw Family water filters in one month, April-May 2011, in western Kenya's Kakamega area.

Twee Afrikaanse jongens staan voorovergebogen tot hun middel in een ondiep kreek. Met een rietje drinken ze water, direct uit de kreek. Dit beeld is te zien op één van de foto’s waarmee het Zwitserse bedrijf Vestergaard Frandsen zijn ‘LifeStraw’ aanprijst. Op een andere foto zuigt een Afrikaans meisje met eenzelfde soort riet troebel water uit een teiltje.

Vestergaard Frandsen is vooral bekend van de degelijke klamboes die ze maken in de strijd tegen malaria. Sinds kort produceert het bedrijf een rietje, een centimeter of vijfentwintig lang en vijf centimeter dik, waarmee ongezuiverd water veilig kan worden gedronken. Er is ook een gezinsvariant. Het vuile water gaat in een soort emmertje met een slang waar aan het uiteinde een LifeStraw met een kraantje bevestigd is. Er kan 18.000 liter schoon, drinkbaar water mee gemaakt worden, voordat de filters moeten worden vervangen. Volgens de makers kun je er zelfs water uit de Theems in Londen veilig mee drinken.

Het enige nadeel van de LifeStraw: het is ding te duur voor de mensen die het nodig hebben. Directeur Mikkel Vestergaard Frandsen wil niet zeggen hoe duur – de concurrentie ligt op de loer. Maar de allerarmsten in Afrika, die geen toegang hebben tot veilig drinkwater, kunnen het rietje beslist niet betalen. En zijn bedrijf is geen liefdadigheidsinstelling. „We hebben twee doelen”, zegt de di recteur in een telefoongesprek. „Eén ervan is winst maken.”

Toch heeft Vestergaard Frandsen inmiddels 877.505 LifeStraws gratis uitgedeeld, in een pilotproject in West-Kenia. De rietjes werden dit voorjaar in anderhalve maand verspreid door vierduizend speciaal getrainde mensen uit de lokale bevolking, die met nog eens vierduizend chauffeurs alle gezinnen in het gebied afgingen. Ze deelden de LifeStraws uit en gaven uitleg over de werking ervan. Als het apparaat kapot gaat, kunnen de gebruikers ermee naar een van de dertig reparatiecentra in de buurt, waar de filters gratis worden vervangen of het apparaat wordt omgeruild. Het totale project heeft tot nu toe ongeveer 30 miljoen dollar gekost.

Het bedrijf heeft een manier bedacht om dat geld terug te krijgen en er zelfs aan te verdienen. Dat werkt als volgt: In het verleden konden de West-Kenianen hun water alleen veilig genoeg krijgen door het lang te koken, zeker een half uur, en meestal op een houtvuurtje. De drinkwatervoorziening leidde daardoor tot massale houtkap en dus tot de uitstoot van broeikasgassen. Door het gebruik van de LifeStraw daalt de CO2-emissie fors en die ‘emissiewinst’ is verhandelbaar. Een emissiecertificaat, dat garant staat voor een reductie van een ton CO2, heeft nu een marktwaarde van ongeveer 14 euro en zou in de toekomst nog een stuk duurder kunnen worden. Alleen al in Kenia verwacht Vestergaard Frandsen zo’n 2 miljoen emissiecertificaten te verdienen. Als uiteindelijk blijkt dat het project „financieel duurzaam” is, wil Vestergaard Frandsen het op veel grotere schaal gaan uitvoeren.

Critici vinden de LifeStraw duur en gebruikersonvriendelijk. Deskundigen van Artsen zonder Grenzen vrezen dat gebruikers het rietje met de verkeerde kant in hun mond steken en daardoor alsnog ziek worden. Net als het Rode Kruis hebben ze een voorkeur voor een eenvoudige waterzuiveringsinstallatie. Andere hulporganisaties vertrouwen in crisisgebieden op chemicaliën om het water te zuiveren. En de organisatie Water4Life heeft zelf een filter ontwikkeld waar, in tegenstelling tot de LifeStraw, geen octrooi op is aangevraagd zodat iedereen het na kan maken.

Mikkel Vestergaard Frandsen vindt het onzin dat aan „goed werk doen” niet verdiend zou mogen worden. Door het netwerk van nazorg en controle, dat zijn bedrijf voor tien jaar heeft gegarandeerd, is het drinkwater absoluut veilig. „Het project in West-Kenia is zojuist een tweede fase ingegaan”, zegt Vestergaard Frandsen. „Alle huishoudens worden nog een keer bezocht om te zien of de LifeStraw nog steeds op de juiste manier wordt gebruikt. Verder hebben we een lesprogramma gemaakt dat de komende tijd op alle 680 scholen in het gebied wordt gegeven. We maken radioprogramma’s en organiseren ‘meet the chief under the tree’ bijeenkomsten in dorpen, waar de bewoners vragen kunnen stellen.”

En chemicaliën om het water te zuiveren? Daar gelooft Vestergaard Frandsen niet in. Hij wijst op de cryptosporidium, een gevaarlijke parasiet die inmiddels resistent is tegen veel chemicaliën. „Maar belangrijker is dat het water naar chloor gaat ruiken en smaken. Ons water smaakt zoals ze het gewend zijn. Dat maakt gedragsverandering – en dat is waar het om gaat – gemakkelijker.”