Stemmen over Gouden Kalf

Vanavond begint in Utrecht het Nederlands Film Festival. De filmredactie bekijkt de lichting 2011: over het Gouden Kalf, de hoofdgast Frans van Gestel, de Vlaamse film en 170Hz.

Europa, Nederland,Utrecht,22-09-2010 Stadsschouwburg. Vandaag de dertigste editie van het Nederlands Film Festival. Als openingsfilm gaat Tirza in premire, naar het gelijknamige boek van Arnon Grunberg.De komende tien dagen zijn op tientallen plekken in Utrecht 232 films en documentaires te zien. Daarvan dingen 83 producties mee naar een Gouden Kalf. Begin volgende week wordt bekend welke films zijn genomineerd voor deze belangrijkste Nederlandse filmprijzen. Op de slotdag, volgende week vrijdag, worden de Gouden Kalveren uitgereikt. Het symbol van het festival, de gouden kalf. Foto Evelyne Jacq
Europa, Nederland,Utrecht,22-09-2010 Stadsschouwburg. Vandaag de dertigste editie van het Nederlands Film Festival. Als openingsfilm gaat Tirza in premire, naar het gelijknamige boek van Arnon Grunberg.De komende tien dagen zijn op tientallen plekken in Utrecht 232 films en documentaires te zien. Daarvan dingen 83 producties mee naar een Gouden Kalf. Begin volgende week wordt bekend welke films zijn genomineerd voor deze belangrijkste Nederlandse filmprijzen. Op de slotdag, volgende week vrijdag, worden de Gouden Kalveren uitgereikt. Het symbol van het festival, de gouden kalf. Foto Evelyne Jacq Evelyne Jacq

‘Ze moeten gewoon geen festival meer houden. Dit ding heeft toch geen waarde. Rot op.” In 1995 smeet acteur Rijk de Gooyer zijn Gouden Kalf voor de film Hoogste Tijd uit het taxiraam. Vier jaar later mocht ‘taxichauffeur’ Maarten Spanjer dat herhalen met De Gooyers volgende Gouden Kalf. Een armetierige vertoning vond De Gooyer het Kalverengala. Dat is sindsdien verbeterd: het slotakkoord van het Nederlands Film Festival in Utrecht, dat vandaag begint, kreeg een zweem ironische polderglamour.

Maar is het Nedelands hoogste filmprijs daarmee meer waard geworden? In 2009 ontdekte econoom Joris Jan Ebbers in zijn dissertatie dat je maar beter geen Gouden Kalf op je schoorsteenmantel kan zetten: Rijk had een punt. Filmmakers die een Kalf winnen, krijgen namelijk minder geld los voor volgende projecten. De grootste geldschieters, het Filmfonds en omroepen, worden niet royaler, filmdistributeurs geven zelfs minder geld aan voormalige winnaars.

Ebbers weet niet waarom dat zo is. Is het kinnesinne, het oude ‘hoofd boven het maaiveld’? Maar hij heeft wel een voorstel om het Gouden Kalf meer allure te geven, dat hij deze maand publiceert. De vakjury met zijn onvoorspelbare groepsdynamiek moet niet langer beslissen over de Gouden Kalveren, maar een ‘Academy’, zoals bij de Oscar. Wie ooit is genomineerd, wordt daar lid van en mag drie kandidaten voordragen. Dan volgt een tweede stemronde over een topdrie of -vijf. Ebbers ziet het helemaal voor zich: intensieve filmlobby’s, leven in de brouwerij.

Welk probleem lost dit op? Volgens Ebbers biedt een Gouden Kalf nu onvoldoende kwaliteitsgarantie. Het ene jaar wint een publieksfilm, het volgende een kleine kunstfilm als Joy, goed voor 3.270 bezoekers. Elders in Europa, in Frankrijk, Italië en Duitsland, beslist een Academie ook over nationale filmprijzen. Zo’n massajury van vakmensen stemt zelden extreem: noch voor platte commercie, noch voor obscure kunstfilms, maar voor, laten we zeggen, kwaliteitsamusement. Een vakjury kiest daarentegen vaak kleine, radicale films, zo blijkt ook bij festivals als Cannes of Venetië. Daarmee toont zo'n jury niet van de straat te zijn en helpt men ‘kwetsbare films’.

Toch lukt zo’n Nederlandse Oscar niet, zegt directeur Willemien van Aalst van het Nederlands Film Festival. Zij liet het vorig jaar onderzoeken, maar ziet er geen brood in. In Utrecht gaan namelijk veel films in première: hoe kunnen honderden academieleden die allemaal binnen een week beoordelen? Of moet je een filmfestival zonder premières houden? Of de Gouden Kalveren op een apart gala uitreiken? Volgens Van Aalst zouden zowel festival als Kalf daaronder lijden. Bovendien: wat niet kapot moet je niet repareren: het Gouden Kalf is „een ijzersterk merk”, aldus Van Aalst. „Als een Kalf zo slecht is voor je loopbaan, waarom wil iedereen hem dan winnen?”

Een goede tegenvraag voor Ebbers, die als econoom de mens als rationeel ziet. Maar eigenlijk ligt het eenvoudiger. Wil een Gouden Kalf werkelijk prestige krijgen, dan moet Nederland gewoon betere films maken.

Coen van Zwol