Nederlands Film Festival opent vanavond met ‘De bende van Oss’

Beeld uit de film De bende van Oss van André van Duren.
Beeld uit de film De bende van Oss van André van Duren.

Het Nederlands Film Festival in Utrecht wordt vanavond geopend door de film De bende van Oss. De film veroorlooft zich te spelen met de geschiedenis, schrijft Coen van Zwol in NRC Handelsblad.

De bende van Oss gaat over een misdaadgolf begin jaren dertig, toen in zes jaar 1.100 misdrijven in Oss werden gepleegd, waaronder 24 moorden, 45 roofovervallen en 31 brandstichtingen. Na een massale arrestatiegolf wist de tot 46 man uitgebreide marechaussee de trend te keren.

In de film zucht het stadje onder een strak geleide plattelandsmaffia onder leiding van Wim de Kuiper (Marcel Musters). Wim de Kuiper is gebaseerd op ‘De Baron’, alias Marinus van Berkum, tijdens een eerdere misdaadgolf in Oss in 1890 wel een echte bendeleider. Kuipers’ raadgever heet in de film Harry de Brock (Frank Lammers). Hij is gebaseerd op assuradeur Abraham Snabel, die misdadigers tips gaf over zijn klanten en zijn auto met chauffeur beschikbaar stelde voor overvallen.

Misdaad was lange tijd het bekendste product van Oss. Tegenwoordig is dat de SP. NRC Handelsblad sprak daarom met Jan Marijnissen over de film. De SP-voorzitter had vooraf wel wat advies voor regisseur André van Duren, die zich afvroeg hoe de film te maken zonder half Oss over zich heen te krijgen.

Marijnissen: “Meteen zoveel mogelijk tamtam maken, adviseerde ik. Als je Oss ermee overvalt, ze voor een fait accompli stelt, dan wordt het: ga jij die film maken? Dat zullen we wel eens zien.” Hij herinnerde dat eind jaren zeventig een herdruk van Donker Oss, een brochure uit de jaren dertig, veel heisa gaf. Daarin stond een register met boevennamen van toen – Den Olie, De Rut, De Ritssluiting, Bijs de Sijp, Toon de Soep – met hun echte namen. Nu vindt Oss het best: de film krijgt er een speciale première.

Achteraf is Marijnissen overigens enthousiast. “Historisch deugt het van geen kanten, maar wat een film!” De film romantiseert de groep misdadigers niet, zoals buitenstaanders weleens doen, zegt de SP-voorzitter.

“Hier kennen we de misdadigers en hun slachtoffers, het ging er wreed aan toe. Had je overdag drie koeien verkocht, dan braken ze ’s nachts bij je in, en mishandelen je net zo lang tot je opbiechtte waar dat geld lag. Ze sloegen keuterboertjes dood om een sok stuivers. Volstrekte willekeur, daar was niks romantisch aan.”

Overigens besprak filmredacteur Coen van Zwol de film voor de krant: ook hij benadrukt dat met de geschiedenis een loopje wordt genomen. Regisseur Duren voegt zaken samen die veertig jaar na elkaar spelen. Bovendien wordt een risico genomen: Nederlandse publieksfilms dekken zich in door ofwel bestsellers te verfilmen (Sonny Boy) ofwel een overbekende historische episode te kiezen. Dit gaat over een vergeten affaire en dus is de vraag hoe het verhaal gaat aanslaan.

Het Nederlands Film Festival gaat vanavond van start in Utrecht. Dit is het gehele programma. Tijdens de slotavond, 30 september, worden de Gouden Kalveren uitgereikt. De bende van Oss draait vanaf 29 september in de bioscopen.

Lees het hele interview met Marijnissen en de beschouwing van Van Zwol in de digitale editie van NRC Handelsblad.