Hof vernietigend voor Yukos-aandeelhouders

Toen de voormalige aandeelhouders van Yukos Rusland voor het Europese Hof voor de Mensenrechten sleepten, verwachtten ze klaarblijkelijk dat de rechters het breed gedragen idee dat de oliemaatschappij illegaal was onteigend zouden onderschrijven. Maar in plaats daarvan heeft het Hof grotendeels de kant van Rusland gekozen. Hoewel de juridische strijd nog lang niet voorbij is, zijn de kansen op een vergoeding van miljarden dollars veel kleiner geworden.

De uitspraak van het Hof bevat voor ieder wat wils en is niet definitief. Bij de aanval van Rusland op Yukos zijn procedures geschonden, en bij sommige van de belastingaanslagen ook de eigendomsrechten van het concern. Ook de manier waarop Rusland zijn claims heeft afgedwongen – door de snelle verkoop van de voornaamste dochter van Yukos – verdient niet de schoonheidsprijs.

Maar het opmerkelijkste aan de uitspraak is hoe soepel hij is voor Moskou.

De rechters vonden unaniem dat Yukos niet anders was behandeld dan andere bedrijven, en dat de meeste belastingaanslagen ‘rechtmatig’ waren. In een zinsnede waar de aandeelhouders van Yukos waarschijnlijk van zullen schrikken, heeft het Hof gezegd dat de belastingarrangementen van het bedrijf „op frauduleuze wijze gebruik maakten van handelsmaatschappijen”. De schuld van Yukos „is het resultaat van legitieme activiteiten van de Russische overheid om de belastingontduiking van het concern tegen te gaan”. En het Hof verwierp het argument dat deze activiteiten zijn misbruikt om het concern te gronde te richten en beslag te leggen op zijn bezittingen.

Alles bij elkaar genomen is dit een uitspraak die vernietigend is voor de substantie van de zaak van de Yukos-aandeelhouders. Zij zullen ongetwijfeld in beroep gaan. Ook is de rechtszaak in Straatsburg niet hun enige optie. Rusland is afzonderlijk voor het Internationaal Gerechtshof gedaagd wegens vermeende schending van het Energieverdrag, hetgeen een meer solide basis kan bieden voor de gewenste compensatie.

Maar de hoop van de Yukos-aandeelhouders – dat een gunstige uitspraak van het Hof in Straatsburg morele steun zou verlenen aan hun juridische campagne – heeft met een aanzienlijke terugslag te maken gekregen.

Nu zijn het de juristen van Rusland, die gniffelend de passages kunnen citeren waarin de daden van Yukos als „frauduleus” worden omschreven en de reactie van de Russische overheid als „legitiem”.

Dit zal veel westerlingen of misschien andere westerse gerechtshoven er niet van weerhouden de acties van Rusland tegen Yukos als een onrechtvaardige en politiek gemotiveerde onteigening te kwalificeren. Zo zag het er destijds zeker uit.

De verrassende uitspraak van het Europese Hof is een duidelijke vingerwijzing dat in Rusland niets zwart of wit is.

Jason Bush

Vertaling Menno Grootveld