Havik Ahmadinejad wil een duif worden

Het gesteggel over twee gevangen Amerikanen in Iran heeft alles te maken met de pogingen van de president zijn imago te veranderen.

De Iraanse president Ahmadinejad lijkt voor schut te zijn gezet door zijn eigen rechterlijke macht die hem vorige week terugfloot nadat hij de vrijlating van twee Amerikaanse gevangenen had aangekondigd.

Maar Iraanse politieke analisten zeggen dat de aankondiging juist een zorgvuldig geplande politieke zet was, met als doel zijn rivalen in de geestelijkheid als neer te zetten als koppig en behoudend, en zichzelf als redelijk.

„Ahmadinejad probeert de perceptie die de middenklasse van hem heeft te veranderen”, zegt Amir Mohebbian, een politiek strateeg met nauwe banden met de leiders. „Hij zegt hun: ‘Ik ben niet radicaal zoals de geestelijken, ik ben zoals jullie’.”

Morgen spreekt Ahmadinejad de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties toe. Vorige week verklaarde hij in interviews met Amerikaanse media dat de twee mannen– Shane Bauer en Joshua Fattal, die sinds 2009 vastzitten in Iran op verdenking van spionage – tegen die tijd op vrije voeten zouden zijn.

Maar een dag later liet de rechterlijke macht weten dat alleen zij het recht heeft over gevangenen te beslissen. De rechterlijke macht wordt geleid door geestelijken die tot voor kort Ahmadinejad steunden, maar nu tegen hem zijn. Een borgsom van rond de 750.000 euro werd vastgesteld voor de twee mannen, die vervolgens niet kon worden betaald omdat een van de rechters die de zaak behandelen op vakantie zou zijn.

Een groep Amerikaanse geestelijken die op uitnodiging van Ahmadinejad naar Iran was gekomen, kreeg alle toeristische attracties van Teheran te zien maar een ontmoeting met de gevangenen werd hun door de rechterlijke macht geweigerd.

Het gesteggel over het lot van de Amerikanen, die zeggen dat ze aan het trekken waren in Irak en per ongeluk in Iran terecht zijn gekomen, bevestigt Ahmadinejads toenemende status als rebel in het leiderschap.

In april kreeg hij publiekelijk ruzie met opperste leider ayatollah Ali Khamenei, nadat hij de minister voor de Inlichtingendiensten had ontslagen. Khamenei, die zich normaal niet met dat soort zaken bezig houdt, draaide de beslissing terug, waarop Ahmadinejad zich elf dagen niet op kantoor liet zien.

Sindsdien hebben geestelijken en hun medestanders het voorzien op de president en zijn adviseurs.

Ahmadinejads belofte om de Amerikanen vrij te laten is dan ook een onderdeel van een totale makeover van zijn imago, van havik naar hervormer die ruzies met de machtigste ayatollahs niet schuwt. Zo mikt Ahmadinejad op de middenklasse die meer vrijheid, betere relaties met het buitenland en minder overheidsbemoeienis met haar privélevens eist.

De president heeft zich gekeerd tegen het strikt afdwingen van de verplichting de hoofddoek te dragen. Daarnaast verzet hij zich tegen een voorstel van geestelijken om mannelijke en vrouwelijke studentes op universiteiten te gaan scheiden.

En al roepen alle geestelijken hem op zijn omstreden adviseur Esfandiar Rahim Mashaei te ontslaan, die zegt dat nationalisme belangrijker is dan religie, Ahmadinejad blijft hem onverminderd steunen. Toen religieuze zangers zeiden dat Mashaei („een tovenaar, zionist en vrijmetselaar”) moest worden vermoord, diende het kantoor van de president een klacht in bij de rechtbank.

Ahmadinejad, nu de voorvechter van de redelijkheid, ziet de parlementsverkiezingen van maart als een test voor de presidentsverkiezingen een jaar later waarvoor – zo wordt algemeen aangenomen – hij Mashaei als een goede kandidaat ziet.

Maar om de middenklasse zover te krijgen op hem te stemmen wordt op zijn minst een uitdaging. Na zijn herverkiezing in 2009 waren het de buschauffeurs, artsen en winkeleigenaren die de ongekende straatprotesten gaande hielden, eerst tegen de verkiezingen, maar later tegen de geestelijk leiders. Meer dan 150 mensen werden gedood en duizenden gearresteerd.

„Nu heeft Ahmadinejad hun stemmen nodig”, zegt Mohebbian, die de president niet steunt. „Dus wil hij laten zien dat hij hun rechten verdedigen wil en niet bang is om de strijd aan te gaan met de opperste leider.”

Voor wie hoopt op een detente met de rest van de wereld, is de vrijlating van Bauer en Fattal een positieve stap. Maar het is onwaarschijnlijk dat dit de onvrede over Ahmadinejad zal wegnemen, zeggen analisten. „Ja, hij probeert de middenklasse te paaien met zulke acties”, zegt Sadegh Zibakalam, hoogleraar politieke wetenschappen aan de universiteit van Teheran. „Maar het is zinloos, ze geloven niet langer in hem.”