Eerbetoon aan Rotterdamse oplichter

De grootste havenbaron uit de 19de eeuw lichtte Rotterdam op en vluchtte naar Amerika. Een toneelstuk moet zijn rehabilitatie voltooien.

Havenbaron Lodewijk Pincoffs wordt geëerd met een toneelstuk op Katendrecht.
Havenbaron Lodewijk Pincoffs wordt geëerd met een toneelstuk op Katendrecht.

Hij vluchtte met de staart tussen de benen, via Brussel, Calais en Liverpool, en begon een tabakszaakje in New York. Ver weg van de woede in de stad die hij een ongekende energiestoot had bezorgd. Rotterdam groeide en bloeide als handels- en havenstad, maar de aanstichter van de ongeremde expansiedrift zat aan de andere kant van de oceaan.

Het turbulente leven van Lodewijk Pincoffs (1827-1911) is voor schrijvers al vaker een bron van inspiratie geweest. Geen wonder, want de kleurrijke, Joodse havenbaron was zijn tijd ver vooruit. Hij speelde blufpoker op het allerhoogste niveau en wist notabelen jarenlang voor zich te winnen met schimmige financiële droomconstructies. Kortom, een moderne bankier avant la lettre, met trekken van Dr. Jekyll & Mr. Hyde. Toen het bedrog van de meesteroplichter aan het licht kwam, nam hij de benen. Zijn vrouw naaide de familiejuwelen in de zoom van haar jurk.

Eens een dief, altijd een dief? Niet in Rotterdam. In zijn thuishaven is Pincoffs volledig gerehabiliteerd. Niet alleen met een standbeeld, maar ook met een straat, een plein, een brug en een hotel. En, vanaf volgende week woensdag (zijn honderdste sterfdag) met een ‘theatrale wandeling’ over het schiereiland Katendrecht, die gewijd is aan de omstreden ondernemer: Welcome home, Mr. Pincoffs! Theatermaker Anna Rottier van Toneelgroep Dame Jeanne componeerde het stuk, samen met acteur Jeroen Rienks. De voorstelling wordt zes dagen achtereen opgevoerd, verspreid over vier locaties van het op Katendrecht gevestigde ‘vestzaktheater’ Walhalla.

Rottier, een geboren Rotterdamse, borduurt daarmee voort op een eerdere toneeluitvoering over havenbaronnen (2008). „Mateloos interessante mensen, en Pincoffs al helemaal, want die heeft Rotterdam zo ongeveer op de kaart gezet.” Ter voorbereiding maakte ze een kleine rondgang op Katendrecht met de vraag wie Pincoffs was. „Een man zei hem wel te kennen en voegde daar meteen aan toe dat oplichters in Rotterdam altijd een standbeeld krijgen.”

In de voorstelling duiken zinnen op die rechtstreeks zijn ontleend aan een van de twee voorlopers van deze krant, de Nieuwe Rotterdamsche Courant: ‘Funeste gevolgen voor onze stad. Rotterdam op rand van faillissement’. En, nadat Pincoffs in het voorjaar van 1879 was ontmaskerd: ‘De Afrikaansche handelsvereniging heeft hare betalingen gestaakt. De directeuren hebben zich uit den stad verwijderd.’

Het stuk lijkt een knipoog naar de recente kredietcrisis. Rottier: „Speculatie is van alle tijden, maar we verwijzen niet rechtstreeks naar de banken. Wel melden we uiteraard dat Pincoffs de stad flink wat geld heeft afgetroggeld.” Rode draad in het verhaal, dat opgeluisterd wordt met authentieken beelden en geluiden, is Pincoffs’ achterachterkleinzoon, die een herdenking heeft georganiseerd voor zijn verguisde voorvader.

Rottier erkent dat zes voorstellingen weinig zijn. „Te weinig, maar de productie is in recordtempo tot stand gekomen en de ruimte op de kalender was beperkt.” Ze hoopt het Havenbedrijf zover te krijgen dat haar productie volgend jaar een plek krijgt tijdens de Wereldhavendagen.

Tegen die tijd moet ook de heruitgave van Pincoffs biografie een feit zijn. Journalist Bram Oosterwijk schreef Vlucht na victorie in 1979. Binnenkort volgt een, aldus de uitgever, „sterk aangepaste versie” van het boek over Rotterdams grootste koopman van de negentiende eeuw, getiteld Ik verlang geen dank. Lodewijk Pincofs (1827-1911).

Speeldata 27 (try-out), 28, 29, 30 sept., 1, 2 okt. om 20u30 in en rondom Kantine Walhalla, Veerlaan 11, Rotterdam. www.theaterwalhalla.nl

Mark Hoogstad