Duitse rebellie tegen de paus heeft verbeten trekken

Er is fel protest tegen het bezoek van paus Benedictus aan zijn Heimat. Tientallen parlementariërs boycotten zijn speech in de Bondsdag.

Tientallen parlementariërs willen een toespraak boycotten die Joseph Aloisius Ratzinger, paus Benedictus XVI, morgen in de Bondsdag houdt. In Berlijn wordt de paus door demonstranten opgewacht. Internetfora roepen op tot massaprotest „tegen de veronachtzaming van vrouwen en de mensvijandige seksuele moraal van het Vaticaan”.

Natuurlijk verheugt een meerderheid van de Duitse rooms-katholieken zich op dit officiële staatsbezoek, dat morgen begint en tot zondag duurt. Bij openluchtmissen van Benedictus worden in verschillende steden tienduizenden gelovigen verwacht. De redactie van het boulevardblad Bild, maker van de legendarische krantenkop Wir sind Papst, ontrolde gisteren „als eerbetoon aan onze beroemde landgenoot” op de gevels van haar kantoorgebouw een spandoek van 64 bij 45 meter met daarop de wij-zijn-paus-voorpagina van 20 april 2005, de dag nadat Ratzinger tot hoofd van de rooms-katholieke kerk was uitgeroepen.

Maar lang niet iedereen is enthousiast. Duitsland heeft zich de laatste decennia tot ideologisch probleemgebied voor het Vaticaan ontwikkeld. Van de vroege middeleeuwen tot begin negentiende eeuw was het Heilige Roomse Rijk [der Duitse Natie], ‘hartland’ van het rooms-katholicisme. En nog steeds zijn de katholieken in de meerderheid in Duitsland. Maar de kerken lopen leeg. Steeds meer Duitsers keren zich teleurgesteld van Rome af.

De hoop op modernisering, die Ratzinger bij zijn aantreden nog opriep, is bij veel van zijn landgenoten tot nul gereduceerd. Hervormingsgezinde rooms-katholieke groeperingen laten onder het motto Wir sind Kirche en Wir sind (nicht) Papst luidkeels van zich horen. De rebellie tegen de Duitse paus heeft verbeten trekken gekregen. Het is een principiële strijd die Benedictus XVI niet kan negeren. Daarvoor is Duitsland als geloofsgebied te belangrijk.

Een van de speerpunten van het pausprotest is een boycot van ongeveer honderd fractieleden van de oppositie in de Bondsdag, die morgenmiddag – als de paus rond half vijf het parlement toespreekt – demonstratief willen wegblijven. De afgevaardigden zijn leden van de sociaal-democratische SPD, de Groenen en Die Linke. Hun motieven lopen uiteen. De een wijst op handhaving van de scheiding tussen kerk en staat (Bärbel Bas; SPD). Een ander kan zich niet voorstellen „wat de democratische Bondsrepubliek kan leren van een vertegenwoordiger van een absolutistische monarchie”. (Alexander Süssmair; Die Linke).

Het opmerkelijke protest is in katholieke kring verkeerd gevallen. De conservatieve kardinaal van Keulen, Joachim Meisner, noemde de kritische Bondsdagleden „bezetenen”. In bisschoppelijke kring heet de actie „beschamend”. Parlementsvoorzitter Norbert Lammert, een christen-democraat, maant tot rust. Hij denkt dat de Bondsdag morgen tot de nok toe gevuld is, „ook zonder degenen die uit protest wegblijven”.

Volgens Lammert heeft het pausbezoek historische betekenis. Het is voor het eerst dat de paus het Duitse parlement toespreekt. „Wij zullen dit in ons leven vermoedelijk niet meer meemaken.”

De paus komt morgen in het deels ongelovige, deels protestante en deels islamitische Berlijn aan. Katholieken zijn er in de minderheid. Tal van maatschappelijke groeperingen wachten hem op met protesten: homo’s, tegenstanders van zijn geboortepolitiek, aidspatiënten, misbruikslachtoffers en afvalligen die Ratzinger als „onverbeterlijke aartsconservatief” bestempelen. Morgenavond houdt Benedictus een openluchtmis in het Olympisch Stadion, de historisch beladen plek waar Adolf Hitler de olympiade van 1936 opende.

De dagen daarna reist hij naar het Oost-Duitse Erfurt en Freiburg in het zuidwesten van Duitsland. In beide steden wordt het geen thuiswedstrijd. Erfurt in Thüringen heeft weliswaar een prachtige katholieke dom, maar de religieuze geschiedenis van de stad staat in het teken van de Reformatie, vijfhonderd jaar geleden, en de verregaande secularisatie in de communistische DDR-tijd.

Zelfs in het katholieke Freiburg, tussen Rijn en Zwarte Woud, is kritiek te horen. De website Freiburg ohne Papst roept op tot provocatie en protest. Initiatiefnemer Albrecht Ziervogel laakt het „dictatoriale regime” van het Vaticaan.

Religieuze protesten horen bij Duitsland. Kerkhervormer Luther leverde daar met zijn 95 stellingen in 1517 het beste bewijs van. Maar is Duitsland door deze Duitse paus nog te redden?

Benedictus XVI verwijst in het onlangs verschenen boek Licht der Welt naar de hoogste macht: „Ik denk dat God heeft gewild dat de [Duitse] worsteling om de eenheid van geloof aan de oppervlakte zou komen.”