Dankzij Maxime isJob niet kansloos

Met zijn ruk naar rechts laat Maxime Verhagen een gat op het midden vallen. De PvdA kan daar op inspringen.

Vlak Job Cohen dus nog niet uit.

Illustratie Hajo
Illustratie Hajo

Hoe verder het CDA naar rechts opschuift, hoe groter het gat op het midden. Aan de vooravond van de Algemene Beschouwingen, vandaag in de Tweede Kamer, is dat in één zin de kenschets van het politieke landschap. Vanuit het perspectief van de PvdA ligt dat er niet onaantrekkelijk bij. Strategisch gezien biedt het vacuüm in het centrum PvdA-leider Job Cohen de kans terug te komen uit de verloren positie waarin zoveel waarnemers aan de Haagse bittertafels hem al wanen.

Het vacuüm is vooral getrokken door Maxime Verhagen, de bedreven machtspoliticus die gebruik maakt van de staat van verwarring waarin het CDA verkeert om een koerswending naar rechts te maken. Hij deed dat vorig jaar door zijn partij de coalitiesamenwerking met VVD en PVV af te dwingen. In enkele recente sleutelredes maakt hij duidelijk dat deze keuze ook in ideologische zin welbewust was. Uit deze redes, waarin Verhagen de dagelijkse zorgen van mensen direct verbindt met de komst van immigranten, spreekt de afwerende geest van de PVV. In navolging van de Beierse christen-democraten, aan wier sociaal en cultureel conservatisme hij een voorbeeld neemt, pleit Verhagen ook voor een ‘Leitkultur’ van ‘onze waarden’ als maatstaf om het gedrag en denken van nieuwkomers aan af te meten.

De politieke betekenis van deze beweging naar rechts is dat het midden leeg dreigt te raken, tenzij een andere partij in het gat springt. Hier ligt de kans voor de PvdA. In politieke stijl is Cohen als geen ander een politicus van het midden. Het zit niet in zijn aard het scherpst van de snede te kiezen. Negatief geduid levert dat het beeld op van een politicus die in het debat wat schuw, weinig ad rem reageert en het moet afleggen tegen de gehaaidheid van Rutte en de agressie van Wilders. Een woordkunstenaar is Cohen niet. In de publiciteit ligt de nadruk op dit aspect van Cohens optreden. Positief geduid evenwel kan dat optreden ook worden getypeerd als onverstoorbaar fatsoenlijk. Cohen forceert zich niet tot een stijl die hem niet past en blijft meer een toeschouwer bij de uitwisseling van oneliners en snedigheden waarop het Kamerdebat soms uitloopt.

Voor het beeld van de leider van een middenpartij is dat zo gek nog niet. Zo’n partij moet de stabiele, rustige factor in de turbulente politiek zijn, waarop kiezers hun vertrouwen kunnen stellen als hoeder van politiek fatsoen en rechtstatelijke waarden.

Daarbij komt dat Cohen in de besluitvorming over de eurocrisis en het pensioenakkoord de derde partner in een officieuze coalitie is. Tegenover de onverbiddelijkheid waarmee de PVV elk compromis weigert in deze twee grote kwesties, waarin de toekomst van de Nederlandse economie en de welvaart in het geding zijn, stelt de PvdA de bereidheid het kabinet-Rutte aan een meerderheid te helpen. Cohen beklemtoont daarbij dat het belang van het behoud van de euro en de betaalbaarheid van pensioenen prevaleert boven de oppositionele drift om de regering uit het zadel te stoten. Van politieke betekenis is dat Cohen daarmee blijk geeft van de verantwoordelijkheidszin die van een middenpartij mag worden verwacht. Spiegelbeeldig zal dat bij kiezers de vraag oproepen waarom het CDA vorig jaar is meegegaan in de onbewimpelde keuze van Verhagen voor de groepering van Wilders.

Met dit alles is nog niet gezegd dat het leiderschap van Cohen alsnog is geslaagd. Nog altijd is het een leider met weinig verhaal. Zijn motto ‘de boel bij elkaar houden’ heeft de potentie van een scherp wapen in de politieke strijd met polariserende krachten, Wilders voorop, maar dreigt bij gebrek aan een onderliggend vertoog tot een dooddoener te verworden. Zijn eerste opdracht is te formuleren hoe een politiek op sociaal-democratische leest geschoeid óók tegemoet komt aan de zorgen van Wilders’ electoraat en tegelijkertijd de moslims in dit land volwaardig burgerschap en bestaanszekerheid biedt.

Marcel ten Hooven is freelance journalist. Zijn laatste boek is ‘U bevindt zich hier. Oriëntaties op maatschappij, politiek en religie’ (2010).