Bezuinigen zonder de groei te dempen

De tijd voor Europese politici om te onderhandelen en debatteren is voorbij, zegt het IMF. „We kunnen niet aannemen dat er nog drie of zes maanden respijt is”, zegt hoofdeconoom Blanchard.

Een licht gevoel van wanhoop moet Olivier Blanchard bekruipen. Wat moet de hoofdeconoom van het Internationaal Monetair Fonds doen of zeggen om Europese politici zo ver te krijgen dat ze structurele oplossingen vinden voor de staatsschuldencrisis die inmiddels bijna twee jaar woedt? „Het risicobewustzijn hier bij het IMF lijkt in ieder geval groter dan in Europa’’, zei Blanchard gisteren tijdens de presentatie van de World Economic Outlook, de analyse van de stand van de wereldeconomie.

Blanchard probeerde het tijdens de persconferentie met krachtige taal. In de samenvatting schreef hij al dat de wereld een gevaarlijke nieuwe fase ingaat. Gisteren riep hij Europese politici op de troepen te mobiliseren. Schulden en groeiproblemen moeten aangepakt worden. De regeringen van de eurolanden hebben volgens hem geen tijd om uitvoerig te onderhandelen en te debatteren. Er moet nu gehandeld worden. „De problemen kunnen op elk moment uit de hand lopen. We kunnen niet aannemen dat er nog drie of zes maanden respijt is”, aldus de Franse hoofdeconoom van het IMF.

De World Economic Outlook bevestigt de boodschap in de troonrede: het gaat slechter met de economie. De economen van het IMF verwachtten al langer dat het economisch herstel zou afvlakken. Overheden van ontwikkelde landen bezuinigen en de Europese Centrale Bank verhoogde tweemaal de rente in de eerste voorzichtige stap het crisisbeleid en de historisch lage rente af te bouwen. Overheden van opkomende landen troffen maatregelen om oververhitting te voorkomen. Dat raakt de economische groei.

Maar de groei vertraagt sneller dan verwacht, zei Blanchard. Zijn economen stelden de groeiverwachting voor de hele wereld, en met name voor Europa en de VS, naar beneden bij. De risico’s zijn toegenomen.

Het IMF besteedt uitgebreid aandacht aan de risico’s voor de eigen prognoses. Het fonds rekent de gevolgen door van een Europese schuldencrisis gecombineerd met een sterke afname van de structurele Amerikaanse economische groei en een scherpe toename van het aantal slechte vastgoedleningen in Azië. In het geval dat die zich alle drie voordoen komt de economische groei in zowel de VS als de eurozone 3 procentpunten lager uit. Dat leidt in beide blokken tot een nieuwe recessie. De groei in Japan valt 1,5 procentpunt lager uit, die in de rest van Azië 2,5 procentpunt en in Latijns-Amerika 1 procentpunt.

Als zich alleen een Europese schuldencrisis voordoet ziet de wereld er anders uit. In dat scenario – waarin Europese banken 10 procent van hun eigen vermogen verliezen omdat ze schulden moeten afboeken, en als gevolg daarvan minder kunnen uitlenen – valt de schade voor de rest van de wereld mee: min 1 procentpunt aan groei. Voor Europa komt het verlies aan economische groei dan uit op een min van 3 procent.

Het fonds heeft lof voor het optreden van de Europese Centrale Bank (ECB). De ECB moet blijven doorgaan met het opkopen van staatsobligaties om de rust te bewaren. Volgens het IMF loopt de ECB geen risico om haar reputatie als hoeder van prijsstabiliteit te grabbel te gooien. De 150 miljard euro die de ECB heeft uitgegeven aan staatsobligaties is slechts een fractie van de Europese economie, constateert het IMF.

Hoofdeconoom Blanchard: „Neem Italië. Volgens de cijfers is zowel de schuld als het tekort houdbaar. Maar als de rente stijgt naar 8 of 10 procent is de schuld opeens niet meer houdbaar. De rol van de ECB om de rente onder controle te houden is dus van groot belang voor Europa.’’ Met de steun schaart het IMF zich achter ECB-president Trichet die voorstander is van de interventies. De maatregel is binnen het bestuur van de ECB omstreden. Eerder deze maand stapte het Duitse bestuurslid Stark op omdat hij tegen verdere interventies was.

Het IMF verhult nauwelijks de frustratie over de weinig daadkrachtige handelswijze van Europese politici. Belangrijke afspraken, zoals de bevoegdheden van noodfonds EFSF uitbreiden, moeten met de grootst mogelijke spoed worden ingevoerd. Alleen ‘meer Europa’ is niet genoeg. Nog verdere vormen van Europese integratie, zoals het invoeren van gezamenlijke Europese obligaties, zijn wenselijk, maar dienen volgens Blanchard vooral om toekomstige crises te voorkomen. „De eurozone heeft zeker een stevigere infrastructuur nodig. Daarmee kan je begrotingen van landen controleren. Pas als dat raamwerk er is, wordt het mogelijk gezamenlijke obligaties in te voeren’’, aldus de hoofdeconoom.

Europa heeft volgens het IMF vooral meer groei nodig. Zonder een hoger groeipercentage is het moeilijker om schulden af te bouwen, structurele hervormingen door te voeren en banken financieel gezond te houden. Maar tegelijkertijd moet er van het IMF ook bezuinigd worden. Blanchard: „Bezuinigingen mogen niet te langzaam zijn, dan verliezen ze geloofwaardigheid. Maar bezuinigingen mogen ook niet te snel zijn, dan remmen ze economische groei.”

Het nieuwe mantra van het IMF is bezuinigen op de middellange termijn, snel genoeg om geloofwaardig te blijven, maar ver genoeg vooruitgeschoven om het kleine beetje groei dat er nog is in de ontwikkelde wereld niet de kop in te drukken. Met andere woorden, om uit de staatsschuldencrisis te geraken moeten Europese politici meer zijn dan daadkrachtig. Ze moeten over het balansgevoel van geoefende koorddansers beschikken.